- All e-books and audiobooks on The New Life Mission website are free
- Explore multilingual sermons in global languages
- Two new revised editions in English have been released
- Check out our website translated into 27 languages
Lohahevitra 8: Ny Fanahy Masina
[8-10] Mandehana araky ny Fanahy! (Galatiana 5:16-26, 6:6-18)
(Galatiana 5:16-26, 6:6-18)
“Fa hoy izaho: Mandehana araka ny Fanahy, dia tsy hahatanteraka ny filan’ny nofo ianareo. Fa ny nofo manohitra ny Fanahy, ary ny Fanahy manohitra ny nofo; ary mifanohitra izy roroa, mba tsy hahazoanareo manao izay tianareo. Fa raha tarihin’ny Fanahy ianareo, dia tsy ambanin’ny lalàna. Fa miharihary ny asan’ny nofo, dia izao: fijangajangana, fahalotoana, fahavetavetana, fijejojejoana, fanompoan-tsampy, fanaovana ody ratsy, fandrafiana, fifandirana, adi-lahy, fiafonafonana, fifampiandaniana, fisarahana, fitokoana, fialonana, fahamamoana, filalaovan-dratsy, ary ny toy izany, izay nolazaiko aminareo rehateo; tahaka ny voalazako fahiny koa, fa izay manao izany dia tsy mba handova ny fanjakan’Andriamanitra. Fa ny vokatry ny Fanahy kosa dia fitiavana, fifaliana, fiadanana, fahari-po fahamoram-panahy, fanaovan-tsoa, fahamarinana, fahalemem-panahy, fahononam-po. Tsy misy lalàna manohitra izany. Fa izay an’i Kristy Jesosy dia efa nanombo ny nofony mbamin’ny faniriany sy ny filany tamin’ny hazo fijaliana. Raha velon’ny Fanahy isika, dia aoka handeha araka ny Fanahy. Aoka isika tsy handranin-tena foana ka hifampiaika sy hifampialona.”
“Aoka izay ampianarina ny teny mba hahafoy zava-tsoa ho an’izay mampianatra. Aza mety hofitahina ianareo, Andriamanitra tsy azo vazivazina; fa izay afafin’ny olona no hojinjainy. Fa izay mamafy ho an’ny nofony dia hijinja fahasimbana avy amin’ny nofo; fa izay mamafy ho an’ny Fanahy dia hijinja fiainana mandrakizay avy amin’ny Fanahy. Ary aza mba ketraka amin’ny fanaovan-tsoa isika, fa amin’ny fotoan’andro no hijinjantsika, raha tsy reraka isika. Koa araka ny ananantsika andro hanaovana, dia aoka isika hanao soa amin’ny olona rehetra, indrindra fa amin’ny mpianakavin’ny finoana. Indro ny havaventin’ny soratra izay soratan’ny tanako ho aminareo! Na iza na iza te-hiseho tsara amin’ny nofo, dia ireo no hanery anareo hoforana, nefa noho izao ihany fandrao henjehina noho ny hazo fijalian’i Kristy izy. Fa na dia ny tenan’izy voafora aza dia tsy mitandrina ny lalàna, kanefa tiany hoforana ianareo, mba hireharehany amin’ny nofonareo. Fa sanatria raha misy hataoko rehareha afa-tsy ny hazo fijalian’i Jesosy Kristy Tompontsika, Izay nahavoahombo izao tontolo izao tamin’ny hazo fijaliana, raha ny amiko, ary izaho kosa, raha ny amin’izao tontolo izao. Fa samy tsy mahasoa na ny famorana na ny tsy famorana, fa ny ho olom-baovao. Ary izay rehetra mandeha araka ity fitsipika ity, dia ho aminy anie ny fiadanana sy ny famindram-po, ary ho amin’ny Isiraelin’Andriamanitra. Amin’izao sisa izao aoka tsy hisy hanahirana ahy intsony, fa izaho mitondra ny marik’i Jesosy voatomboka eo amin’ny tenako. Ho amin’ny fanahinareo anie, ry rahalahy ny fahasoavan’i Jesosy Kristy Tompontsika. Amena.”
“Fa hoy izaho: Mandehana araka ny Fanahy, dia tsy hahatanteraka ny filan’ny nofo ianareo. Fa ny nofo manohitra ny Fanahy, ary ny Fanahy manohitra ny nofo; ary mifanohitra izy roroa, mba tsy hahazoanareo manao izay tianareo. Fa raha tarihin’ny Fanahy ianareo, dia tsy ambanin’ny lalàna. Fa miharihary ny asan’ny nofo, dia izao: fijangajangana, fahalotoana, fahavetavetana, fijejojejoana, fanompoan-tsampy, fanaovana ody ratsy, fandrafiana, fifandirana, adi-lahy, fiafonafonana, fifampiandaniana, fisarahana, fitokoana, fialonana, fahamamoana, filalaovan-dratsy, ary ny toy izany, izay nolazaiko aminareo rehateo; tahaka ny voalazako fahiny koa, fa izay manao izany dia tsy mba handova ny fanjakan’Andriamanitra. Fa ny vokatry ny Fanahy kosa dia fitiavana, fifaliana, fiadanana, fahari-po fahamoram-panahy, fanaovan-tsoa, fahamarinana, fahalemem-panahy, fahononam-po. Tsy misy lalàna manohitra izany. Fa izay an’i Kristy Jesosy dia efa nanombo ny nofony mbamin’ny faniriany sy ny filany tamin’ny hazo fijaliana. Raha velon’ny Fanahy isika, dia aoka handeha araka ny Fanahy. Aoka isika tsy handranin-tena foana ka hifampiaika sy hifampialona.”
“Aoka izay ampianarina ny teny mba hahafoy zava-tsoa ho an’izay mampianatra. Aza mety hofitahina ianareo, Andriamanitra tsy azo vazivazina; fa izay afafin’ny olona no hojinjainy. Fa izay mamafy ho an’ny nofony dia hijinja fahasimbana avy amin’ny nofo; fa izay mamafy ho an’ny Fanahy dia hijinja fiainana mandrakizay avy amin’ny Fanahy. Ary aza mba ketraka amin’ny fanaovan-tsoa isika, fa amin’ny fotoan’andro no hijinjantsika, raha tsy reraka isika. Koa araka ny ananantsika andro hanaovana, dia aoka isika hanao soa amin’ny olona rehetra, indrindra fa amin’ny mpianakavin’ny finoana. Indro ny havaventin’ny soratra izay soratan’ny tanako ho aminareo! Na iza na iza te-hiseho tsara amin’ny nofo, dia ireo no hanery anareo hoforana, nefa noho izao ihany fandrao henjehina noho ny hazo fijalian’i Kristy izy. Fa na dia ny tenan’izy voafora aza dia tsy mitandrina ny lalàna, kanefa tiany hoforana ianareo, mba hireharehany amin’ny nofonareo. Fa sanatria raha misy hataoko rehareha afa-tsy ny hazo fijalian’i Jesosy Kristy Tompontsika, Izay nahavoahombo izao tontolo izao tamin’ny hazo fijaliana, raha ny amiko, ary izaho kosa, raha ny amin’izao tontolo izao. Fa samy tsy mahasoa na ny famorana na ny tsy famorana, fa ny ho olom-baovao. Ary izay rehetra mandeha araka ity fitsipika ity, dia ho aminy anie ny fiadanana sy ny famindram-po, ary ho amin’ny Isiraelin’Andriamanitra. Amin’izao sisa izao aoka tsy hisy hanahirana ahy intsony, fa izaho mitondra ny marik’i Jesosy voatomboka eo amin’ny tenako. Ho amin’ny fanahinareo anie, ry rahalahy ny fahasoavan’i Jesosy Kristy Tompontsika. Amena.”
Inona no tokony hataontsika mba handehanana araky ny Fanahy?
Tokony hitory sy hanaraka ny filazantsara mahafinaritra isika.
Tokony hitory sy hanaraka ny filazantsara mahafinaritra isika.
Nanoratra momba ny Fanahy Masina ny apostoly Paoly tao amin’ny epistiliny ho an’ny Galatianina. Hoy izy ao amin’ny Galatiana 5:13-14: “Fa efa nantsoina ho amin’ny fahafahana ianareo, ry rahalahy; kanefa aoka tsy ho entinareo hanaraka ny nofo izany fahafahana izany, fa mifanompoa amin’ny fitiavana. Fa tanteraka amin’ny teny iray ihany ny lalàna rehetra, dia izao: ‘Tiava ny namanao tahaka ny tenanao’.
Raha fintinina, ny hafatra dia izao: hatramin’ny nahavoavonjy sy naha-afaka antsika tamin’ny fahotana tamin’ny alalan’ny finoana ny filazantsara mahafinaritra, dia tsy tokony handray izany fahafahana izany ho fanararaotana hanaram-po amin’ny filan’ny nofo isika, fa amin’ny fitiavana dia tsy maintsy mifanompo isika. sy manaraka ny filazantsara mahafinaritra. Toy ny namonjen’Andriamanitra antsika tamin’ny fahotantsika rehetra, dia rariny ho antsika ny mitory ny filazantsara. Hoy koa i Paoly: “Fa raha mifandramatra sy mifampihinana ianareo, dia tandremo fandrao mifandringana (Galatiana 5:15).
Mandehana araka ny Fanahy mba ho feno ny Fanahy Masina
Hoy i Paoly ao amin’ny Galatiana 5:16: “Fa hoy izaho: Mandehana araka ny Fanahy, dia tsy hahatanteraka ny filan’ny nofo hianareo.” Ary ao amin’ny andininy faha-22-26 dia hoy izy: “Fa ny vokatry ny Fanahy kosa dia fitiavana, fifaliana, fiadanana, fahari-po fahamoram-panahy, fanaovan-tsoa, fahamarinana, fahalemem-panahy, fahononam-po. Tsy misy lalàna manohitra izany. Fa izay an’i Kristy dia efa nanombo ny nofony mbamin’ny finiriany sy ny filany tamin’ny hazo fijaliana. Raha velon’ny Fanahy isika, dia aoka handeha araka ny Fanahy. Aoka isika tsy hirehareha ka handranin-tena foana ka hifampihaika sy hifampialona.” Eto i Paoly dia milaza amintsika fa raha mandeha araka ny Fanahy isika dia hitondra ny vokatry ny Fanahy. Ny Fanahy Masina no mitaky amintsika handeha araka ny Fanahy. Saingy mbola miaina amin’ny nofo isika.
Isika olombelona dia nateraka tamin’ny nofo izay tsy afaka mitondra ny vokatry ny Fanahy. Na dia hiezaka handeha araky ny Fanahy aza isika, dia tsy afaka miova ny natiorantsika. Izany no mahatonga ireo izay efa nandray ny Fanahy Masina tamin’ny alalan’ny finoana ny filazantsara mahafinaritra ihany no afaka mandeha araky ny Fanahy sy mitondra ny vokatry ny Fanahy.
Rehefa miteny amintsika ny Baiboly mba handeha araka ny Fanahy, dia midika izany fa tokony hitory ny filazantsara mahafinaritra isika mba ho voavela heloka koa ny hafa. Raha miaina ho an’ity filazantsara mahafinaritra ity isika dia hitondra ny vokatry ny Fanahy. Raha lazaina amin’ny teny hafa dia tsy hoe manova ny natioran’ny olombelona izany. Rehefa mandeha miaraka amin’io filazantsara mahafinaritra io isika dia afaka mitondra ny vokatry ny Fanahy, dia ny fitiavana, ny fifaliana, ny fiadanana, ny hatsaram-panahy, ny fanaovan-tsoa, ny fahatokiana, ny fahalemem-panahy ary ny fifehezan-tena. Ny vokatry ny Fanahy no manampy antsika hamonjy ny hafa amin’ny fahotany mba hanana fiainana mandrakizay.
Ny filan’ny nofo sy ny filan’ny Fanahy
Hoy i Paoly: “Ny nofo manohitra ny Fanahy, ary ny Fanahy manohitra ny nofo; ary mifanohitra izy roroa, mba tsy hahazoanareo manao izay tianareo.” (Galatiana 5:17). Koa satria isika izay efa navotana dia manana ny filan’ny nofo sy ny Fanahy miaraka, dia mifanipaka hatrany ireo singa roa ireo. Ny vokany dia tsy misy afaka mameno tanteraka ny fontsika.
Ny Fanahy dia mitarika antsika haniry, avy ao am-pontsika lalina, hitory ny filazantsara mahafinaritra sy hanompo ny Tompo. Mahatonga antsika hazoto hanao asa ara-panahy izany. Manampy antsika hamonjy ny olona amin’ny fahotany izany amin’ny fitoriana ny filazantsaran’Andriamanitra kanto.
Fa etsy an-daniny koa, ny faniriantsika dia mamporisika ny filan’ny nofo mba tsy hahafahantsika mandeha araky ny Fanahy. Izany no fifanoherana mandrakizay eo amin’ny Fanahy sy ny filan’ny nofo. Rehefa tafaroboka ao amin’ny filan’ny nofo ny olona iray, dia miafara amin’ny famantsiana ho an’ny nofo. Ny nofo manohitra ny Fanahy. Mifanohitra izy ireo, mba tsy hahatonga antsika hanao izay tiantsika.
Dia inona no tafiditra ao amin’ny fandehanana araky ny Fanahy? Ary inona no karazana zavatra ankasitrahan’Andriamanitra? Andriamanitra dia nilaza fa ny fitoriana sy ny fanarahana ny filazantsara mahafinaritra no fiainana mandeha araky ny Fanahy. Omeny ny fo handeha araky ny Fanahy ireo izay manana ny Fanahy Masina mitoetra ao anatiny, mba hananany fiainana ara-panahy. Ny didy nomen’Andriamanitra antsika mba hitondra ny vokatry ny Fanahy amin’ny fandehanana araka ny Fanahy dia fananarana, ary baiko ho antsika mba hamonjena ny hafa amin’ny fahotany amin’ny fitoriana ny filazantsara mahafinaritra. Ny fandehanana ao amin’ny Fanahy Masina dia midika hoe miaina fiainana ankasitrahan’Andriamanitra.
Mba handehanana araky ny Fanahy, dia mila manana ny fonenan’ny Fanahy Masina aloha isika. Tsy maintsy mino ny filazantsara mahafinaritra izay nomen’Andriamanitra antsika aloha isika raha te handray ny Fanahy Masina izay hitoetra ao anatintsika. Raha tsy mino ny filazantsara mahafinaritra lalina ao am-pontsika isika dia tsy handray ny fonenan’ny Fanahy Masina na hahazo famonjena amin’ny fahotana, izay midika fa tsy ho afaka handeha araka ny Fanahy isika.
Ny Fanahy no manome antsika ny faniriana hitory ny filazantsara mahafinaritra, hanompo ny Tompo ary hanome voninahitra an’Andriamanitra. Izany faniriana izany dia avy amin’ny fo izay voatokana ho an’Andriamanitra sy amin’ny fitoriana ny filazantsara mahafinaritra manerana an’izao tontolo izao. Izany koa dia avy amin’ny fo izay vonona hanao izay rehetra ilaina mba hitoriana ny filazantsara mahafinaritra. Ireo izay mino ny filazantsara mahafinaritra sy efa nandray ny Fanahy Masina rehefa voavela ny helony dia afaka mandeha ao amin’ny Fanahy ary manolo-tena ho amin’ny fitoriana ny filazantsara. Izany no lova ara-panahy avy any ambony.
Ireo izay manana ny fitoeran’ny Fanahy Masina no lasa mankato ny Fanahy Masina sy mandeha araka ny Fanahy, na dia mbola manana ny filan’ny nofo aza izy ireo satria ny Fanahy Masina no mitoetra ao anatiny. Hoy i Paoly: “Mandehana araka ny Fanahy”. Ny tiany holazaina amin’izany dia ny hoe tsy maintsy mitory ny filazantsara mahafinaritra momba ny rano sy ny Fanahy Masina izay nomen’i Jesosy antsika isika mba hahafahantsika manampy ny hafa ho voavela ny helony.
Indraindray rehefa mandeha araka ny Fanahy isika dia mandeha araka ny nofo koa. Ny filan’ny nofo sy ny fanirian’ny Fanahy no miady eo amin’ny fiainantsika, fa ny tokony ho fantatsika sy fantatsika mazava tsara dia ny hoe izay manana ny Fanahy Masina mitoetra ao anatin’izany dia tokony hiaina ny fiainana mandeha araka ny Fanahy. Amin’izany fomba izany ihany no ahafahantsika miaina fiainana feno ny fitahian’Andriamanitra. Raha ireo izay manana ny Fanahy Masina mitoetra ao anatiny no mandà tsy hitondra ny vokatry ny Fanahy, dia hiafara any amin’ny fitondrana ny vokatry ny nofo izy ireo. Ny voany dia mora very sy lo. Ao no misy ny antony hivelomantsika amin’ny fandehanana araka ny Fanahy.
Efa nandre isika hoe “Mandehana araka ny Fanahy”, saingy mety hieritreritra ny sasany amintsika hoe “Ahoana no ahafahako manao izany, nefa tsy mahatsapa ny Fanahy Masina ato anatiko aho?” Ny sasany amintsika dia mihevitra fa tsy afaka mahafantatra ny fonenan’ny Fanahy Masina isika raha toa ka miseho sy miresaka mivantana amintsika Andriamanitra irery ihany. Saingy tsy fifankahazoana izany. Ny Fanahy dia manome antsika ny faniriana hiaina ny filazantsara mahafinaritra momba ny rano sy ny Fanahy.
Mety misy fotoana izay ahazoantsika antoka fa mitoetra ao anatintsika Izy nefa tsy mahatsapa Azy satria mandeha araka ny nofo isika. Mety hisy hihevitra mihitsy aza fa matory ao anatintsika Izy. Izy ireo no efa nandray ny Fanahy Masina nefa mbola mandeha amin’ny nofo.
Ireo olona ireo dia manao izay hampahazo aina ny nofony ihany ary manao araka izay lazainy fa mijaly amin’ny farany noho ny fitakian’ny nofo. Na dia izay manana ny Fanahy Masina aza dia miaina araka ny filan’ny nofony, satria heveriny fa ara-dalàna ny manao izany. Fa izay manaiky ny nofo dia lasa andevon’ny nofo ihany.
Milaza amintsika ny Tompo mba hiaina araka ny Fanahy. Izany dia midika hoe manompo ny filazantsara mahafinaritra. Midika koa izany fa tsy maintsy manokan-tena tanteraka amin’ny filazantsara kanto momba ny rano sy ny Fanahy isika. Ny firavoravoana amin’ny filazantsara sy ny fiainana amin’izany dia ny fiainana araka ny Fanahy. Tsy maintsy miaina toy izany isika amin’ny fianarana ny dikan’ny hoe mandeha araka ny Fanahy. Mandeha araka ny Fanahy ve ianao?
Afaka mandeha araka ny Fanahy ve ny olona tsy manana ny fonenan’ny Fanahy Masina?
Ireo izay tsy mbola nateraka indray dia tsy mahalala ny atao hoe mandeha araka ny Fanahy. Noho izany, maro ny olona miezaka ny handray ny Fanahy Masina ary maniry izany araka ny fombany. Heverin’izy ireo fa mitovy amin’ny hoe feno ny Fanahy Masina ihany ny fananana faniriana ny Fanahy Masina.
Ohatra, rehefa mivory ao amin’ny trano fiangonana sasany ny olona hanao fanompoana, dia mivavaka mafy ny mpiandraikitra ary manomboka miantso ny anaran’ny Tompo ny rehetra. Misy amin’izy ireo miteny amin’ny fiteny tsy fantatra toy ny hoe feno ny Fanahy Masina, nefa tsy misy mahazo izay lazainy, na dia ny tenany aza. Mandritra izany fotoana izany, ny sasany amin’izy ireo dia mianjera amin’ny tany ary manomboka mangovitra ny vatany noho ny hafaliana. Azo antoka fa azon’ny demonia izy ireo nefa mihevitra fa nandray ny Fanahy Masina. Dia tonga ny tabataba rehefa niantsoantso ny olona hoe: Tompoko, Tompoko! Miantso ny Tompo izy ireo, mitomany ary mitehaka. Io trangan-javatra io dia antsoina matetika hoe “fahafenoan’ny ny Fanahy Masina”.
Miteny amin’ny fiteny tsy fantatra ilay mpitory teo am-pikapohana ny polipitra, ary niantsoantso ny olona hoe: “Tompo ô! Tompo ô!” Tian’izy ireo izany karazana atmosfera izany ary misy mihitsy aza milaza fa nahita fahitana ny hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy tao amin’ny saha Edena sy ny tavan’i Jesosy nandritry ny tsindry mandriny tsy masina. Heverin’izy ireo ho fomba handraisana ny Fanahy Masina sy hamenoana Azy ary hiara-mandeha Aminy izany zavatra izany. Ny fahadisoan-kevitr’izy ireo dia vokatry ny hevi-disony momba ny tenin’Andriamanitra sy ny Fanahy Masina.
“Mandehana araka ny Fanahy.” Izany no lazain’Andriamanitra amin’ireo izay efa nateraka indray. Izany dia midika hoe manao izay ankasitrahany. Nampitahain’i Paoly tamin’ny vokatry ny Fanahy Masina ny asan’ny nofo. Hoy izy: “Ny vokatry ny Fanahy Masina kosa dia fitiavana, fifaliana, fiadanana, fahari-po, fahamoram-panahy, fanaovan-tsoa, fahamarinana, fahalemem-panahy, fifehezan-tena.” (Galatiana 5:22-23).
Ny atao hoe “mandeha araka ny Fanahy” dia midika hoe mitory ny filazantsara mahafinaritra sy mamonjy ny hafa amin’ny fahotany. Raha manao izany isika dia ho afaka hitondra ny vokatry ny Fanahy. Ny vokatry ny Fanahy dia fitiavana, fifaliana, fiadanana, fahari-po, fahamoram-panahy, fanaovan-tsoa, fahatokiana, fahalemem-panahy ary fifehezan-tena, ary tsy ho afaka hitondra izany vokatra izany isika raha tsy miaina araka ny filazantsara mahafinaritra. Raha manompo sy mitory ny filazantsara mahafinaritra ny olona iray, ka mahafoy tena ho amin’izany, dia afaka miaina fiainana ara-panahy miaraka amin’ny fahafenoan’ny Fanahy Masina izy.
Amin’ny maha-vokatry ny Fanahy azy, ny hoe “fahatsarana” dia midika hoe manao asa tsara. Izany koa dia midika hoe hatsaran-toetra. Ny fihazonana ny hatsaran-toetra ho any filazantsara mahafinaritra sy ny fanaovana zavatra ho tombontsoan’ny hafa no hatsaram-panahy. Ny soa ambony indrindra eo imason’Andriamanitra dia ny mitory ny filazantsara ho tombontsoan’ny hafa.
Ary ny “hatsaram-panahy” dia ny fahatsapana fangoraham-po amin’ny olona. Izay miantra ny hafa dia manompo ny filazantsara amim-paharetana sy amim-pahalemem-panahy dia hiadana. Izay mandeha amin’ny Fanahy dia faly mahita ny asan’ny Tompo tontosa, tia manao ny asany, tia ny hafa ary mahatoky amin’ny zavatra rehetra. Na dia tsy nisy nanery azy ireo hanao izany aza, izay manana ny fonenan’ny Fanahy Masina dia mahatoky amin’ny asany mandra-pahavitan’izany. Malemy fanahy izy ary mifehy tena. Manana ny vokatry ny Fanahy Izy. Ny olona manana ny Fanahy Masina ao anatiny dia tsy maintsy mandeha araka ny Fanahy. Raha manao izany izy vao ho afaka hitondra ny vokatry ny Fanahy.
Afaka mitondra ny vokatry ny Fanahy koa ianao raha mandeha araka ny Fanahy. Fa raha tsy manao izany ianao, dia handeha araka ny filan’ny nofo. Hoy ny Soratra Masina ao amin’ny Galatianina 5:19-21: “Ary miharihary ny asan’ny nofo, dia ny fijangajangana, ny fahalotoana, ny fijejojejoana, fahavetavetana, ny fanompoan-tsampy, ny fanaovana ody ratsy, ny fandrafiana, ny fifandirana, adi-lahy, fiafonafonana, fifampiandaniana, fisarahana, fitokoana ny fialonana, ny firehetan’ny fahatezerana, ny fitiavan-tena, ny fisaraham-bazana, fivavahan-diso, fialonana, fimamoana, filalaovan-dratsy, ary ny toy izany; izay lazaiko aminareo rahateo, tahaka ny voalazako taminareo fahiny koa, fa izay manao izany dia tsy mba handova ny fanjakan’Andriamanitra.
Miharihary ny asan’ny nofo
Miharihary ny asan’ny nofo. Ny asan’ny nofo voalohany dia ny “fijangajangana”, izay midika hoe manao firaisana ara-nofo tsy ara-drariny eo amin’ny lahy sy vavy. Ny faharoa dia ny “fahalotoana”. Ny fahatelo dia “fijejojoana”. Ny fahefatra dia ny hoe “fahavetavetana”, izay midika hoe fitsiriritana. Ny fahadimy dia ny “fanompoan-tsampy”, izay midika hoe manompo sampy fa tsy Andriamanitra. Ny fahenina dia “fanaovana ody ratsy”. Ny fahafito dia “fandrafiana”. Raha mandeha araka ny nofo ny olona tsy manana ny Fanahy Masina, dia tsy afaka ny tsy haneho ny fankahalany ny hafa araka ny toetra maha mpanota azy izy. Ny fahavalo dia ny “fifandirana”. Midika hoe fifandirana amin’ny namantsika na ny fianakaviantsika izany. “Ny fialonana sy ny firehetan’ny fahatezerana ary ny fitiavan-tena” kosa ny hafa. Ireo rehetra ireo no toetra mampiavaka ny olona mandeha araky ny nofo.
Ny fahafolo dia “tsy fitovian-kevitra”. Rehefa mandeha araka ny nofo ny olona iray dia tsy ho vitany ny manao ny asan’ny fiangonana ary amin’ny farany dia hiala amin’ny tenany ihany izy. Ny fahiraika ambin’ny folo dia “fandavana ny finoana”. Izay mandeha araky ny nofo dia manao izany mba hahafa-po ny sitrapony. Tsy mitovy amin’ny sitrapon’Andriamanitra anefa izany fiainana izany ka izy amin’ny farany dia miala amin’ny filazantsara mahafinaritra. Ny fandàvana ny finoana dia midika hoe miala amin’ny fahamarinana ara-baiboly. Tsy misy olona mino ny tenin’Andriamanitra sy mandeha araka ny Fanahy ka lasa hiala amin’ny sitrapon’Andriamanitra. “Ny fialonana, ny vonoan’olona, ny fimamoana, ny filalaovan-dratsy, ary ny toy izany” dia asan’ny nofo ihany koa. Izay mandeha araka ny nofo ihany no manao izany amin’ny farany. Izany no mahatonga ny Tompo hiteny hoe: “Mandehana araka ny Fanahy”. Isika izay nateraka indray dia tsy maintsy mandeha araka ny Fanahy.
Ireo izay tsy mbola nateraka indray dia tsy manana afa-tsy ny filan’ny nofo ao am-pony. Izany no mahatonga azy ireo ho hanao “fijangajangana, fahalotoana, fijejojejoana, fanompoan-tsampy”. Ireo mpanompo sandoka tsy nateraka indray no manao “famosaviana” amin’ny mpanara-dia azy mba handresen-dahatra azy ireo hanome vola be. Omeny andraikitra lehibe sy toerana ambony eo anivon’ny fiangonana ireo izay manome betsaka indrindra. Ireo izay miaina araka ny nofo dia mampiseho ny “fankahalany” ny hafa. Mizarazara ny fiangonana ho antokom-pivavahana maro izy ireo, mirehareha amin’ny antokom-pivavahan’izy ireo manokana ary manakiana ny hafa ho fivavahan-diso. “Ny fifandirana, ny fialonana, ny firehetan’ny fahatezerana, ny fitiavan-tena, ny fisarahana, ny fivavahan-diso ary ny fitsiriritana” dia samy ao am-pon’ireo izay tsy mbola nateraka indray. Ho toy izany koa isika olo-masina raha tsy mandeha araka ny nofo isika.
Ny Fanahy no mahatonga ny Kristianina efa nateraka indray hitondra ny vokatry ny Fanahy Masina
Ireo izay efa nateraka indray dia tsy maintsy miaina mba hitory ny filazantsara mahafinaritra. Satria sarotra loatra ho antsika ny manaraka ny Tompo irery, dia tsy maintsy manao ny asa fanompoana ny filazantsara mahafinaritra isika amin’ny alalan’ny fidirana ao amin’ny fiangonan’Andriamanitra. Tsy maintsy miara-mivavaka sy manolotra ny herintsika ho tonga olona mandeha amin’ny filazantsaran’ny Fanahy kanto isika. Ny olona mandeha amin’ny Fanahy dia miaina amin’ny fitoriana ny filazantsaran’ny rano sy ny Fanahy. Raha lazaina amin’ny teny hafa, ny hoe mandeha araka ny nofo dia midika hoe miaina fiainana ho an’ny tena irery ihany raha tokony handeha araka ny Fanahy dia midika hoe miasa hamonjy ny fanahin’ny hafa. Maro ny Kristiana efa nateraka indray no mitondra izany karazana fiainana mahafinaritra izany. Miaina hahasoa ny hafa izy ireo.
Betsaka ny olona manerana an’izao tontolo izao izay tsy mbola nandre ny filazantsara mahafinaritra. Tianay ny olona avy any Afrika sy Azia. Tianay ny olona rehetra any Eoropa sy Amerika ary koa any amin’ireo nosy mitokana. Tokony haneho ny fitiavantsika isika amin’ny fampahafantarana azy ireo ny filazantsaran’ny rano sy ny Fanahy.
Tsy maintsy mandeha araka ny Fanahy isika. Tsy misy lalàna manohitra izany. “Fa ny vokatry ny Fanahy dia fitiavana, fifaliana, fiadanana, fahari-po fahamoram-panahy, fanaovan-tsoa, fahamarinana, fahalemem-panahy, fahononam-po. Tsy misy lalàna manohitra izany.” (Galatiana 5:22-23). Misy lalàna afaka manohitra izany ve? Tsia. Izany no lalàn’ny Fanahy izay tsy maintsy ankatoavintsika. Nilaza tamintsika i Paoly mba handeha araka ny Fanahy. Tahaka ny nanoloran’ny Tompo ny ainy ho antsika mpanota, dia tsy maintsy mitory ny filazantsara amin’ny hafa koa isika. Ny famonjena ny hafa amin’ny fahotany dia mandeha araka ny Fanahy. Tokony handeha araka ny Fanahy isika.
Hoy i Paoly ao amin’ny Galatiana 5:24-26: “Ary izay an’i Kristy dia efa nanombo ny nofony mbamin’ny finiriany sy ny filany tamin’ny hazo fijaliana. Raha velon’ny Fanahy isika, dia aoka handeha araka ny Fanahy. Aoka isika tsy handranin-tena foana ka hifampihaika sy hifampialona.” Tsy maintsy miaina isika mba hamonjena ireo fanahy very raha te hiaina araky ny Fanahy. Tokony hanao ny asan’ny Fanahy isika ary hiara-mandeha Aminy. Ny Fanahy Masina nomen’Andriamanitra antsika no mitarika antsika hiaina miaraka amin’i Jesoa Kristy ao am-pontsika. Ny Fanahy Masina no Mpanjakan’ny fitiavana. Andriamanitra no mampiasa antsika ho fiara mitondra ny fitiavany.
Hoy i Paoly: “Izay an’i Kristy dia efa nanombo ny nofony mbamin’ny faniriny sy ny filany tamin’ny hazo fijaliana.” (Galatiana 5:24). Nilaza koa izy fa ireo nateraka indray dia niara-maty tamin’i Jesosy Kristy. Ireo izay efa nateraka indray marina dia efa maty niaraka tamin’i Jesosy. Tsy tsapantsika izany, fa niara-maty tamin’i Jesosy Kristy isika rehefa nohomboana tamin’ny hazo fijaliana mba hanonerana ny fahotantsika. Raha lazaina amin’ny teny hafa, ny hoe nohomboana tamin’i Jesosy Kristy dia midika fa izaho sy ianao dia niara-maty taminy teo amin’ny Hazo fijaliana. Ny fahafatesany no fahafatesantsika ary ny fitsanganany tamin’ny maty no tandindon’ny fitsanganana azo antoka. Izaho sy ianao dia velona sy maty ao amin’i Jesosy Kristy amin’ny alalan’ny finoantsika. Mila manana finoana isika. Ny finoantsika dia mitarika antsika handeha araka ny Fanahy.
Nomen’Andriamanitra hery handehanana araka ny Fanahy isika. Koa isika izay voavela ny fahotantsika rehetra dia tokony handeha araka ny Fanahy. Ireo izay efa nandray ny Fanahy Masina dia tsy maintsy velom-pankasitrahana fa efa voavela ny helony ary manolo-tena hitory ny filazantsara kanto ho famonjena ho an’ireo very. Na dia efa voavela heloka sy nateraka indray aza ny olona iray, dia ho tafiala ao fiangonan’ny Tompo sy tsy afaka hanompo Azy raha miaina araky ny filàn’ny nofo izy. Izaho sy ianao dia tokony hiaina ho an’ny filazantsaran’ny rano sy ny Fanahy mandrahatonga ny andron’ny Jesosy Kristy Tompontsika.
Aza mieboebo mihitsy fa miaina amin’ny fahafenoan’ny Fanahy Masina
Hoy i Paoly: “Aoka tsy hisy handranin-tena ka hifampihaika sy hifampialona.” Inona no atao hoe fieboeboana? Fandehanana araka ny filan’ny nofo. Be dia be ny olona eto amin’ity tontolo ity no miaina amin’ny fieboeboana. Maro ny olona manangona vola, mitady ny fahambonian-tena, tia ny hatsaran’izao tontolo izao ary miaina ho an’izao tontolo izao. Tsy misy fahatokiana amin’ireo, ary ho lo sy hanjavona rehefa mandeha ny fotoana. Izany no mahatonga ny olona izay mandeha araka ny nofo dia atao hoe mieboebo. Na dia manan-karena aza ny olona, moa ve mba misy fiadanana sy fahafaham-po tokoa ao am-pony? Ny vokatry ny nofo dia ho simba ihany amin’ny farany. Ny zavatry ny tany dia tsy mahasoa ny fanahin’ny hafa fa ho an’ny tena ihany. Tsara izy ireo fa ho an’ny nofon’ny olona irery ihany.
Hoy ny Baiboly: “Misy mahafoy, nefa mitombo fananana; Ary misy fatra-pahihitra loatra, nefa tonga malahelo ihany.” (Ohabolana 11:24). Ireo izay tsy mbola nateraka indray dia miezaka mitahirya vola be loatra. Satria zava-drehetra amin’izy ireo ny zavatr’izao tontolo izao, dia tsy manana toerana ao anatiny hikarakarana ny hafa izy ireo. Izany no mahatonga azy ireo tsy miraharaha afa-tsy ny fiainany manokana. Milaza anefa ao amin’ny Baiboly fa misy olona mitahiry mihoatra noho ny tokony ho izy, nefa mitarika ho amin’ny fahantrana. Mandeha araka ny filan’ny nofo ny olona, fa ny vokany dia toy ny sendra mpangalatra ka maty. Izany rehetra izany dia vokatry ny fieboeboana.
Ireo tia manaraka ny fanirian’ny Fanahy
Naniry ny hanana fiainana tao amin’ny Fanahy i Paoly. Dia nataony izany. Nampianatra antsika hiaina tsara amin’ny alalan’ny tenin’Andriamanitra izy. Hoy izy ao amin’ny Galatiana 6:6-10: “Izay ampianarina ny teny, mba hahafoy zava-tsoa ho an’izay mampianatra. Aza mety hofitahina ianareo, Andriamanitra tsy azo vazivazina; fa izay afafin’ny olona no hojinjainy. Fa izay mamafy ho an’ny nofony dia hijinja fahasimbana avy amin’ny nofo; fa izay mamafy ho an’ny Fanahy dia hijinja fiainana mandrakizay avy amin’ny Fanahy. Ary aza mba ketraka amin’ny fanaovan-tsoa isika, fa amin’ny fotoan’andro no hijinjantsika, raha tsy reraka isika. Koa araka ny ananantsika andro hanaovana, dia aoka isika hanao soa amin’ny olona rehetra, indrindra fa amin’ny mpianakavin’ny finoana.”
Nanoro hevitra an’ireo izay mahafantatra ny tenin’Andriamanitra i Paoly mba hizara ny zava-tsoa rehetra amin’ny mpampianatra azy. Ny tiany holazaina amin’ny hoe “zava-tsoa” dia ny hampifaly ny Tompo amin’ny famonjena ireo fanahy very amin’ny alalan’ny fiainana mandeha araka ny Fanahy sy mitory ny filazantsara. Ireo izay nateraka indray dia tokony hiaraka amin’ireo izay mampianatra sy mandeha araka ny Fanahy izay manana saina sy fitiavana ary fisainana mitovy.
“Mahafoy zava-tsoa ho an’izay mampianatra”. Ny “zava-tsoa” dia midika hoe mamonjy ny hafa amin’ny fahotany amin’ny alalan’ny fiangonana. Nilaza tamintsika i Paoly mba hanao ny zava-drehetra amin’ny saina iray, amin’ny vavaka iray ary amin’ny fanoloran-tena iray ihany. Tsy maintsy miara-manao ny asan’ny Tompo isika.
Hoy i Paoly: “Aza mety hofitahina ianareo, fa Andriamanitra tsy azo vazivazina; fa izay afafin’ny olona no hojinjainy”. Ny hoe “mamazivazy” eto dia midika hoe “manaraby sy maneso”. Koa ny hoe “Aza mety hofitahina, Andriamanitra tsy azo vazivazina” dia midika hoe aza mandrabiraby sy maneso an’Andriamanitra. Ohatra, tsy tokony hanamaivana ny tenin’Andriamanitra ny olona iray, ka handika izany amin’ny teniny manokana ary tsy hino izany. Hoy i Paoly: “Fa izay afafin’ny olona no hojinjainy.” Midika izany fa izay mamafy ny nofo dia hijinja fahasimbana, fa izay mamafy ny Fanahy dia hijinja fiainana mandrakizay.
Inona no hojinjaintsika raha miaina araka ny filazantsara mahafinaritry ny rano sy ny Fanahy isika? Hahazo fiainana mandrakizay sy famonjena noho ny fahotantsika isika. Hijinja ny vokatry ny Fanahy isika amin’ny fitarihana ny fanahin’ny hafa ho amin’ny fanavotana noho ny fahotany sy ny fiainana mandrakizay amin’ny alalan’ny fitahian’Andriamanitra.
Ahoana anefa ny amin’ny olona miaina araka ny nofony? hijinja kolikoly izy ireo ary tsy misy afa-tsy fahafatesana ihany amin’ny farany. Tsy misy na inona na inona tavela amin’izy ireo aorian’ny fahafatesany. Nateraka tamin’ny tanam-poana ny olona ary maty amin’ny tanam-poana.
Raha manao ny asa famonjena ny hafa ho afaka amin’ny fahotany izy, dia hijinja ny vokatry ny Fanahy izy ireo ary hahazo ny fiainana mandrakizay. Fa raha mandeha araka ny filan’ny nofo izy, dia hijinja fahalovana. Dia hijinja ozona izy ary hampita ny ozona amin’ny hafa. Noho izany, Paoly, izay nahafantatra ny zava-drehetra momba ny fiainana amin’ny finoana, dia nanoro hevitra antsika mba tsy handeha araka ny nofo.
“Ary aza mba ketraka amin’ny fanaovan-tsoa isika, fa amin’ny fotoan’andro no hijinjantsika, raha tsy reraka isika.” Mpanompon’Andriamanitra nandeha araka ny Fanahy i Paoly. Rehefa hitan’ny olona ao amin’ny Baiboly fa nandeha araka ny Fanahy izy, dia mety hihevitra ny sasany fa ny Fanahy Masina no nandidy azy mivantana hanao zavatra toy ny hoe: “Paoly, mandehana miankavia ary mihaonà amin’olona” na “Tokony hahafoy ny olona ianao.” Tsy marina anefa izany.
Nandeha araky ny Fanahy izy tamin’ny alalan’ny fitoriana ny filazantsaran’ny famonjena tamin’ny hafa sy nanampy tamin’ny famonjena ny fanahin’izy ireo. Nanompo ny Tompo koa i Paoly tamin’ny fiarahana tamin’ireo izay nandeha araka ny Fanahy. Ao amin’ny kristiana dia misy olona tsy mandeha araka ny Fanahy fa mandeha araka ny filan’ny nofo. Tsy nandray an’i Paoly izy ireo fa nanohitra sy nanendrikendrika azy mihitsy aza. Nilaza i Paoly fa tsy tiany hisy ifandraisany amin’ireo izay niady sy nanendrikendrika ny mpianatr’i Jesosy Kristy.
Raha te handeha araka ny Fanahy ianao dia tsy maintsy miaina araky ny filazantsara. Niapanga an’i Paoly ny voafora. Hoy ny Galatiana 5:11: “Fa izaho, ry rahalahy, raha mbola mitory ny famorana, nahoana aho no mbola enjehina? Dia afaka tokoa ny fahatafintohinana noho ny Hazofijaliana.” Ireo voafora dia ireo izay nanohana ny famorana, nanao hoe: “Na dia nateraka indray tamin’ny finoana an’i Jesosy aza ny olona, dia tsy maintsy hoforana izy. Raha tsy voafora ny nofony, dia tsy zanak’Andriamanitra izy”. Nahoana izy ireo no nanenjika azy? Nino i Paoly fa ny fanavotana sy ny fitahian’ny fiainana mandrakizay dia avy amin’ny finoana ny batisan’i Jesosy sy ny rany teo amin’ny Hazo fijaliana ihany. Izany no notoriny.
Ny finoana izay mahatonga ny olona ho marina dia avy amin’ny fianarana ny fahamarinana sy ny fitoriana izany. Noheverin’i Paoly ho zava-dehibe tokoa ny fahamarinan’ny rano sy ny Fanahy. Nino izy fa ireo izay mahafantatra ny fahamarinana dia afaka mandeha araka ny Fanahy ary tsy ilaina ny hoforana. Izany no notoriny. Saingy ny voafora dia nino fa ny famorana dia ampahany manan-danja amin’ny finoan’ny olona ny famonjena. Na izany aza, tsy misy filazantsara hafa afa-tsy izay natolotr’Andriamanitra ka tsy tokony hampiana na hanalana na inona na inona amin’izany.
Rehefa nandeha araka ny Fanahy i Paoly dia tsy norahirahiana sy nenjehin’ireo Jiosy namany izy. “Na iza na iza te-hiseho tsara amin’ny nofo, dia ireo no hanery anareo hoforana, nefa noho izao ihany: fandrao henjehina noho ny hazo fijalian’i Kristy izy. Fa na dia ny tenan’izy voafora aza dia tsy mitandrina ny lalàna, kanefa tiany hoforana ianareo, mba hireharehany amin’ny nofonareo. Fa sanatria raha misy hataoko rehareha afa-tsy ny hazo fijalian’i Jesosy Kristy Tompontsika, Izay nahavoahombo izao tontolo izao tamin’ny hazo fijaliana, raha ny amiko, ary izaho kosa, raha ny amin’izao tontolo izao. Fa samy tsy mahasoa na ny famorana na ny tsi-famorana, fa ny ho olom-baovao.” (Galatiana 6:12-15). Ary hoy Paoly tamin’ny voafora: “Na iza na iza te-hiseho ho tsara amin’ny nofo, dia ireo no hanery anareo hoforana, kanefa mba tsy hanenjehana azy noho ny hazo fijalian’i Kristy.”
Paoly dia nanome tsiny an’ireo olona nandeha araka ny filan’ny nofo. Nandeha araka ny filan’ny nofo izy ireo tamin’ny asa ary nisy olona maro toa azy. Nofaranan’i Paoly anefa ny fifandraisany tamin’izy ireo. Hoy i Paoly: “Fa sanatria raha mba hisy hataoko rehareha afa-tsy ny hazo fijalian’i Jesosy Kristy Tompontsika”. Jesosy Kristy dia nataon’i Jaona batisa hanaisotra ny fahotan’izao tontolo izao ary maty teo amin’ny Hazo fijaliana hamonjy an’i Paoly sy ny olona rehetra izay antsoin’ny Tompo Andriamanitsika. Hoy i Paoly: “Izay nahavoahombo izao tontolo izao tamin’ny hazo fijaliana, raha ny amiko, ary izaho kosa, raha ny amin’izao tontolo izao. Fa ao amin’i Kristy Jesosy dia samy tsy mahasoa na ny famorana na ny tsi-famorana, fa ny ho olom-baovao.” Paoly, izay maty tamin’izao tontolo izao, dia velona indray tamin’ny alalan’i Jesosy Kristy.
Maty tao amin’i Jesosy Kristy tokoa isika. Saingy indraindray dia manadino izany fahamarinana izany isika. Tsy maintsy mino izany isika. Raha tsy manana finoana an’io fahamarinana io isika, dia voafatotry ny filan’ny nofo sy ny ankohonantsika, ka manakana antsika tsy hiara-mandeha amin’ny Tompo izany. Malemy loatra ny nofontsika ka na ny fianakaviantsika aza dia tsy afaka manampy antsika hanaraka Azy. Ny Tompo ihany no afaka manampy antsika. Fa efa nohomboana amin’izao tontolo izao isika ankehitriny. Ahoana no ahafahan’ny maty iray manampy ny olona eto an-tany amin’ny raharaha eto an-tany? Ny olona maty eto amin’izao tontolo izao dia tsy afaka ny hanana ny fananan’izao tontolo izao.
Nitsangana tamin’ny maty i Jesosy. Ny fitsanganany tamin’ny maty dia namela antsika ho ateraka indray ho amin’ny fiainam-panahy vaovao. Eto isika dia manana asa vaovao, fianakaviana vaovao, fanantenana vaovao. Isika no olona nateraka indray. Isika miaramilan’ny lanitra dia manana andraikitra hitory ny tenin’Andriamanitra. Niaiky i Paoly fa tonga olombelona izy tamin’ny fanampiana ny hafa hahazo famonjena, tsy tamin’ny alalan’ny fitaovana ara-batana fa tamin’ny fampiasana fomba ara-panahy. Nilaza izy fa efa maty ary nateraka indray tamin’ny alalan’i Jesosy Kristy. Andeha isika hiezaka mba ho karazan’olona sahy mibaboka mitovy amin’ny finoantsika.
Hoy i Paoly ao amin’ny Galatiana 6:17-18: “Amin’izao aoka tsy hisy hanahirana ahy intsony, fa mitondra ny marik’i Jesosy voatomboka eo amin’ny tenako aho. Ho amin’ny fanahinareo anie, ry rahalahy, ny fahasoavan’i Jesosy Kristy Tompontsika. Amena.” Nitondra ny mariky ny Tompo Jesosy i Paoly. Tsy niraharaha ny fahasalamany mba ho an’ny Tompo izy sy handehanany araka ny Fanahy. Tsy nahay nanoratra akory izy, satria nihena tsikelikely ny masony. Tsy vitsy àry ny Epistily Paoly no noraketin’ireo namany toa an’i Tertio fony izy nilaza ny tenin’Andriamanitra. Na dia malemy ara-batana aza izy, dia faly fa afaka nandeha araka ny Fanahy ary nilaza hoe: “Fa na dia mihalevona aza ny toetray ivelany, dia havaozina isan’andro isan’andro kosa ny toetray anatiny.” (2 Korintiana 4:16).
Manoro hevitra antsika i Paoly mba ho karazana olona mandeha araka ny Fanahy. Hoy koa izy: “Ny fandehanana araka ny Fanahy dia midika hoe miaina araky ny filazantsara.” Izaho sy ianao dia tsy maintsy mitadidy ao an-tsaina fa ny atao hoe mandeha araka ny Fanahy. Tsy tokony hikatsaka zava-poana isika fa hanompo sy hiaina araky ny filazantsara. Andeha isika handeha ao amin’ny Fanahy amin’ny finoana mandritra ny androm-piainantsika.
Ankehitriny amin’ny finoana ny filazantsaran’ny rano sy ny Fanahy, dia ao am-pontsika ny tena Fanahy marina. Hamaly amim-pifaliana Andriamanitra raha mivavaka mifanaraka amin’ny filazantsara isika. Ny hoe mitondra ny vokatry ny Fanahy dia midika hoe mandeha araka ny Fanahy sy manavotra fanahy. Afaka mitondra ny vokatry ny Fanahy ianao, dia ny fitiavana, ny fifaliana, ny fiadanana, ny fahari-po, ny fahamoram-panahy, ny fanaovan-tsoa, ny fahatokiana, ny fahalemem-panahy ary ny fifehezan-tena, rehefa mandeha araka ny Fanahy sy miaina ny filazantsara ianao. Mba hitory ny filazantsaran’ny rano sy ny Fanahy, dia tsy maintsy mijaly isika, mandefitra, maneho hatsaram-panahy ary manao soa ho an’ireo very.
Ny vokatry ny Fanahy dia avy amin’ny fitondrana ireo izay mamonjy ny fanahy very amin’ny fanaovan-tsoa sy ny fitoriana ny filazantsara izay mahatonga azy ireo handray ny fonenan’ny Fanahy Masina. Izany no ilaina mba hitondrana ny vokatry ny Fanahy sy handeha araka ny Fanahy.
This sermon is also available in ebook format. Click on the book cover below.
Copyright © 2021 by The New Life Mission
