(Makko 7:20-23)
“N’agamba nti Ekiva mu muntu; kye kyonoona omuntu. Kubanga munda, mu mitima gy’abantu, muvaamu ebirowoozo ebibi, obukaba, okubba, okutta, obwenzi, kwegomba: obubi, obukuusa, obuluvu, eriiso ebbi, obuvvoozi, amalala, obusiru; ebibi ebyo byonna biva munda ne byonoona omuntu.”
Abantu Basobeddwa era Babeera wansi wa Illusions Zabwe
| Ani asinga okukkirizibwa okulokoka? |
| Oyo eyeelowooza nti ye mwonoonyi asinga obubi mu nsi |
Nga sinnagenda mu maaso, njagala okukubuuza ekibuuzo. Olowooza otya ku ggwe wennyini? Olowooza oli mulungi nnyo oba mubi nnyo? Ggwe olowooza ki?
Abantu bonna babeera wansi w’ebirowoozo byabwe eby’obulimba. Oboolyawo toli mubi nnyo nga bw’olowooza, era toli mulungi nnyo nga bw’olowooza.
Olowooza ani ajja okubeera n’obulamu obulungi obw’okukkiriza? Banaaba abo abeerowooza nti balungi oba abo abeerowooza nti babi?
Be babo abasembayo. Kale, ani asinga okukkirizibwa okulokoka: Abo abakoze ebibi ebingi oba abo abakoze ebibi ebitono? Abo abalina ebibi ebisinga obungi be basinga okukkirizibwa okulokoka kubanga bamanyi nti boonoonyi. Bayinza okukkiriza obulungi okununulibwa Yesu kwe yabategekera.
Bw’etutunuulira ddala ffe bennyini, tusobola okulaba nti tuli kibinja kya kibi. Abantu kye ki? Omuntu ‘lulyo lwa bakozi ba bibi.’ Mu Isaaya 59, kigamba nti waliwo obutali butuukirivu obwa buli ngeri mu mitima gy’abantu. N’olwekyo, abantu kibinja kya bibi. Kyokka, singa tunnyonnyola abantu ng’ekibi ekinene, bangi bajja butakkaanya. Okunnyonnyola omuntu nga ‘ezzadde ly’abakozi b’ebibi’ y’ennyonnyola entuufu. Bwe twetunuulira mu bwesimbu, tujja kutuuka ku kigambo nti tuli babi. Abo abeesimbu gye bali balina okutuuka ku nkomerero eno yennyini.
Tewali bangi abakkiriza nti ddala bali bibinja bya bibi. Bangi babeera bulungi kubanga tebeerowooza nti boonoonyi. Olw’okuba tuli abakozi b’ebibi, twatonda embuga ey’ekibi. Singa wabaawo abantu bangi abamanyi ekibi kyabwe, bandibadde baswala nnyo ne batasobola kwonoona. Kyokka olw’okuba waliwo bangi abatamanyi kibi kyabwe, tebakwatibwa nsonyi olw’ekibi kyabwe.
Kyokka, omuntu waabwe ow’omunda amanyi. Buli muntu alina omwoyo ogumugamba nti, “Kiswaza.” Adamu ne Kaawa beekweka wakati mu miti nga bamaze okwonoona. Leero, aboonoonyi bangi beekweka emabega w’obuwangwa bwaffe obw’ekivve ― obuwangwa bwaffe obw’ekibi. Bekweka mu boonoonyi bannaabwe okwewala okusalirwa omusango gwa God.
Abantu balimbibwa ebirowoozo byabwe eby’obulimba. Beelowooza nti batukuvu okusinga abalala. Bakaaba mu busungu nti, “Omuntu ayinza atya okukola ebintu ng’ebyo? Ekyo omukkiriza ayinza atya okukikola? Ekyo omwana ayinza atya okukikola ku bazadde be yennyini?” Bo bennyini balowooza nti ebintu ng’ebyo tebandibikoze.
Mikwano gyange, kizibu nnyo okumanya obutonde bw’omuntu. Bwe tuba nga ddala twagala okununulibwa, tulina okusooka okwemanya nga bwe tuli mu butuufu. Kino kitwala obudde bungi, era bangi ku ffe tetulikimanya okutuusa lwe tulifa.
Weemanye Ggwe kennyini
| Abatalina kye bamanyi ku bo bennyini babera batya? |
| Babera nga bagezaako okwekweka |
Oluusi tujja okusisinkana abantu ng’abo nga ddala tebeemanyi. Socrates yagamba nti, “Weemanye.” Kyokka abasinga obungi ku ffe tetumanyi biri mu mitima gyaffe: ettemu, obubbi, omululu, obubi, obulimba, obugwenyufu, eriiso ebbi, n’ebirala.
Alina obutwa bw’omusota mu mutima, naye ayogera ku bintu ebirungi. Kiva ku kuba nti tamanyi nti yazaalibwa mwonoonyi.
Mu nsi eno bangi nnyo abatamanyi kwetunuulira. Beerimbye bokka era babera mu bulimba bwabwe. Beesindika mu ggeyeena. Bagenda mu ggeyeena olw’obulimba bwabwe.
Abantu Bayiwa Ekibi Obutasalako Obulamu Bwonna
| Lwaki bagenda mu geyena? |
| Kubanga tebeemanyi. |
Ka tulabe Makko 7:21-23. “Kubanga munda, mu mitima gy’abantu, muvaamu ebirowoozo ebibi, obukaba, okubba, okutta, obwenzi, kwegomba: obubi, obukuusa, obuluvu, eriiso ebbi, obuvvoozi, amalala, obusiru; ebibi ebyo byonna biva munda ne byonoona omuntu.” Emitima gy’abantu gijjudde ebirowoozo ebibi okuva ku lunaku lwe bafumbirwa.
Ka tuteebereza nti omutima gw’omuntu gukoleddwa mu ndabirwamu ne gujjula okutuuka ku bbali n’amazzi amakyafu, kwe kugamba, ebibi byaffe. Kiki ekyandibaddewo singa omuntu ono agenda n’adda? Kya lwatu, amazzi amakyafu (ekibi) gandiyiise buli wamu. Bwe yatambulanga wano ne wali, ekibi kyayiikanga nate era nate.
Ffe, abali naye enkuyanja y’ekibi, tuwangaala obulamu bwaffe bwe tutyo. Tuyiwa ekibi buli we tugenda. Ffe, abali ekibinja ky’ekibi kyokka, tubeera mu bulamu bwaffe bwe buti.
Obuzibu buli nti tetumanyi nti tuli bibinja bya kibi era nti tuli nsigo z’ekibi. Tuli masses of kibi era tulina ekibi mu mitima gyaffe. Kino abantu kye bali ddala.
Ekibinja kino eky’ekibi kyetegefu okuyiika. Ekibi ky’abantu kikulu ddala mu kukkiriza nti tebalina bibi byabwe mu butonde, wabula abalala be babatwala mu kibi, era nga bwe kityo, tebeebalamu bbo ddala abali mu nsobi.
N’olwekyo, ne bwe bakola ebibi, balowooza nti okuddamu okunaaba obuyonjo kimala okunaaba ebibi byabwe. Basigala basiimuula oluvannyuma lwa bo bennyini, buli lwe boonoona, nga beegamba nti mu butuufu si musango gwabwe. Olw’okuba nga tukisangula busangula, tetuddamu kukiyiwa nate? Twandibadde tulina okweyongera okugisiimuula enfunda n’enfunda.
Egiraasi bw’eba ejjudde ekibi, ejja kweyongera okuyiwa. Tewali mugaso gwonna mu kusiimuula ebweru. Newankubadde emirundi mingi nga tusangula ebweru n’empisa zaffe, tekigasa kasita ffenna tulina ekikompe ekijjudde ekibi.
Tuzalibwa nga tujjudde ekibi nnyo n’emitima gyaffe tegisobola kuwwola, newankubadde nga tuyiwa ebibi bingi mu kkubo. N’olwekyo, tugenda mu maaso n’okukola ebibi obulamu bwaffe bwonna.
Omuntu bw’atakiriza nti ddala kibi kyereere, agenda mu maaso n’okugezaako okwekweka. Ekibi kiri mu mitima gy’abantu bonna era tekibula nga kiyonja kungulu. Bwe tuyiwa ekibi kitono, tukisangula n’akatambala, bwe tuyiwa nate ekibi, tukisangula n’essuuka, essume, ate n’eddiba. Tulowooza nti singa tukisangula omulundi omulala gumu, kijja kubeera kilongoofu nate. Naye, kivaako nate era nate.
Olowooza kino kinaamala bbanga ki? Kigenda mu maaso okutuusa ku lunaku lw’afa. Omuntu yeeyisa mu ngeri ey’ekibi okutuusa lw’afa. Eno y’ensonga lwaki tulina okukkiriza Yesu okusobola okununulibwa. Era okusobola okununulibwa, tulina okwemanya.
| Ani ayinza okusembeza Yesu n’okusiima? |
| Aboonoonyi abakkiriza nti bakoze ebikyamu bingi |
Ka tugambe nti waliwo abasajja babiri abayinza okugeraageranyizibwa ku giraasi bbiri ezijjudde amazzi amakyafu. Endabirwamu zombi zijjudde ekibi. Omu yeetunuulira n’agamba nti, “Oo, ndi muntu mwonoonyi ennyo.” Olwo n’avaayo n’aalekeraawo n’agenda okunoonya omuntu asobola okumuyamba.
Naye omulala alowooza nti si mubi nnyo. Tasobola kulaba kibinja kya kibi mu ye era alowooza nti ye kennyini si mubi nnyo. Obulamu bwe bwonna, asigala asangula ebiyidde. Asiimuula oludda olumu, n’oluvannyuma oludda olulala, n’agenda mangu ku ludda olulala.
Waliwo bangi nnyo ababeera n’obwegendereza obulamu bwabwe bwonna nga balina ekibi mu mitima gyabwe basobole okugezaako okwewala okukiyiwa. Naye okuva bwe kiri nti bakyalina ekibi mu mitima gyabwe, kiyamba ki? Okwegendereza tekijja kubatuusa kusemberera ggulu. ‘Okwegendereza’ kikuteeka mu kkubo erigenda mu geyena.
Mikwano gyaffe, ‘okwegendereza’ kituusa mu geyena yokka. Abantu bwe beegendereza, ebibi byabwe biyinza obutayiwa nnyo. Naye bakyali boonoonyi nga beefudde.
Kiki ekiri mu mutima gw’obuntu? Ekibi? Obutali butuukirivu? Yee! Ebirowoozo ebibi? Yee! Waliwo obukumpanya? Yee! Okwegulumiza? Yee!
Tukimanyi nti tuli bibi ddala bwe tweraba nga tweyisa mu ngeri ey’ekibi n’obubi nga tetuyigiriziddwa kukikola. Kino kiyinza obutalabika nga tukyali bato.
Naye kiba kitya nga bwe tukaddiwa? Nga tugenda mu siniya, mu ttendekero ekkulu, n’ebirala, tutuuka okukimanya nti kye tulina munda mu ffe kibi. Kino si kituufu? Mu kiseera kino, kifuuka ekitasoboka kukikweka. Si bwe kiri? Tukyagenda mu maaso n’okugiyiwa. Olwo ne twenenya. “Kino sisaanidde kukikola.” Naye, tusanga nga tekisoboka kukyuka mu butuufu. Lwaki bwe kiri? Kubanga buli omu ku ffe azaalibwa ekibinja ky’ekibi.
Tetufuuka bayonjo olw’okwegendereza kwokka. Kye tulina okumanya kiri nti twazaalibwa ekibi ekinene okusobola okununulibwa ddala. Aboonoonyi bokka abakkiriza n’okwebaza okununulibwa okwategekebwa Yesu be basobola okulokolebwa.
Abo abalowooza nti “Sikoze kibi kinene era siyonoona nnyo” tebakkiriza nti Yesu yaggyawo ebibi byabwe byonna era nti bagenda mu geyena. Tulina okumanya nti tulina ekibi kino ekinene munda mu ffe. Ffenna twazaalibwa nabwo.
Singa omuntu alowooza nti, “Sikoze kibi kinene, singa nsobola okununulibwa olw’ekibi kino ekitono,” olwo yandibadde asumululwa okuva mu kibi oluvannyuma? Kino tekiyinza kubaawo.
Oyo asobola okununulibwa yeemanyi nti ekibinja ky’ekibi. Mazima ddala bakkiriza nti Yesu yaggyawo ebibi byabwe byonna bwe yabatizibwa mu mugga Yoludaani era nti yabasaanyawo ebibi bwe yabafiirira.
Ka tube nga twanunuddwa oba nedda, ffenna tubeera mu kwefuula. Ffe tuli bibinja bya kibi. Ekyo kye tuli. Tusobola okununulibwa mu kukkiriza kwokka nti Yesu yaggyawo ebibi byaffe byonna.
God Teyanunula Abo Abalina ‘A Bit of Sin’
| Ani oyo alimbalimba Mukama? |
| Oyo asaba okusonyiyibwa ebibi ebya buli lunaku |
God teyanunula abo abalina ‘ekibi ekitono.’ God takyalaba na ku abo abagamba nti, “God, nnina ekibi kino ekitono.” Abo b’atunuulira bebo abagamba nti, “God, ndi kibinja kya kibi. Ngenda mu geyena. Nsaba ontaase.” Aboonoonyi abajjuvu abagamba nti, “God, nandilokose singa ggwe onwonya. Sikyasobola kusaba mu kwenenya kubanga nja kuddamu kwonoona kwokka. Nsaba ontaase.”
God alokola abo abeesigamako ddala. Nagezaako okusaba okw’okwenenya buli lunaku nange. Naye essaala ez’okwenenya tezitusumulula mu kibi. “God, nkwegayiridde onsaasire onnonye mu kibi.” Abo abasaba bwe bati bajja kulokolebwa. Bakkiririza mu kununulibwa kwa God, Okubatiza kwa Yesu okwakolebwa Yokaana Omubatiza. Bajja kulokolebwa.
God awonya abo bokka abamanyi nti be bivunanyizibwa bya kibi, ezzadde lya kibi. Abo abagamba nti, “Nkoze ekibi kino ekitono kyokka. Nsaba onsonyiwe olw’ekyo,” bakyali boonoonyi era God tayinza kubalokola. God awonya abo bokka abeemanyi nti wabula enkuyanja y’ekibi ekijjuvu.
Mu Isaaya 59:1-2, kyawandiikibwa nti, “Laba, omukono gwa Mukama teguyimpawadde n’okuyinza ne gutayinza kulokola; so n’okutu kwe tekumuggadde n’okuyinza ne kutayinza kuwulira: naye obutali butuukirivu bwammwe bwe bwawudde mmwe ne God wammwe, n’ebibi byammwe bye bimukwesezza amaaso, n’atayagala kuwulira.”
Kubanga twazaalibwa nga bivunanyizibwa bya kibi, God tayinza kutulabako na kyekubiira. Si lwakuba nti omukono gwe gufunze, oba okutu kwe kuzitowa nti tasobola kutuwulira nga tusaba okusonyiyibwa kwe.
God atugamba nti, “Naye obutali butuukirivu bwammwe bwe bwawudde mmwe ne God wammwe, n’ebibi byammwe bye bimukwesezza amaaso, n’atayagala kuwulira.” Olw’okuba tulina ekibi kinene nnyo mu mitima gyaffe, tetusobola kuyingira mu ggulu ne bwe kiba nti enzigi ziggule.
Singa ffe, abali ekibi ekinene kyokka, tusaba okusonyiyibwa buli lwe twayonoona, God yandibadde alina okutta Omwana we enfunda n’enfunda. Kino God tayagala kukikola. N’olwekyo, agamba nti, “Temujja gye ndi buli lunaku n’ebibi byammwe. Nakutuma Omwana wange akununule okuva mu bibi byo byonna. Ky’olina okukola kwe kutegeera engeri Yesu gye yaggyawo ebibi byo olabe oba ge mazima. Kale nno, mukkirize mu njiri y`obununuzi okulokolebwa. Kuno kwe kwagala okusukkiridde kwe nnina gye muli, ebitonde byange.”
Kino God ky’atugamba. “Kkiriza Omwana Wange era mununulibwe. Nze God wo, natuma Omwana wange yennyini okutangirira ebibi byo byonna n’obutali butuukirivu bwo. Kkiriza Omwana Wange olokole.”
Abo abatamanyi nti ba mass of kibi basaba kusonyiyibwa kwe ku bibi byabwe ebitono byokka. Bajja mu maaso ge nga tebamanyi bungi bwa bibi byabwe n’obuzito bwabyo ne basaba, “Nsaba osonyiwe ekibi kino ekitono. Sijja kuddamu kukola kintu ng’ekyo.”
Era bagezaako okumulimba. Tetuyonoona mulundi gumu gwokka, naye tukikola buli kiseera okutuusa lwe tufa. Twandibadde tulina okusigala nga tusaba okusonyiyibwa okutuusa ku lunaku olusembayo ennyo mu bulamu bwaffe.
Okusonyiyibwa ekibi kimu ekitono tekisobola kugonjoola kintu kyonna kubanga tukola ebibi buli lunaku mu bulamu bwaffe okutuusa lwe tufa. Kale engeri yokka gye tuyinza okuba nga tetulina kibi kwe kuyisa ebibi byaffe byonna eri Yesu.
| Obuntu kye ki? |
| Ekibinja ky’ebibi |
Baibuli ewandiika ebibi by’abantu. Mu Isaaya 59:3-8, “Kubanga emikono gyammwe gyonoonese n’omusaayi, engalo zammwe n’obutali butuukirivu; emimwa gyammwe gyogedde eby’obulimba, olulimi lwammwe luvulungutana eby’ekyejo. Tewali awaaba eby’ensonga so tewali awoza eby’amazima: beesiga obutaliimu ne boogera eby’obulimba; baba mbuto za bubi ne bazaala obutali butuukirivu. Baalula amagi ag’essalambwa ne baluka engoye eza nnabbubi: alya ku magi gaabwe afa n’ekyo ekibetentebwa ne kiwamatukamu embalasaasa. Engoye zaabwe tezirifuuka byambalo, so tebalyebikka mirimu gyabwe: emirimu gyabwe mirimu gya butali butuukirivu, n’ekikolwa eky’ekyejo kiri mu ngalo zaabwe. Ebigere byabwe bidduka mbiro okugoberera obubi, era banguya okuyiwa omusaayi ogutaliiko musango: ebirowoozo byabwe birowoozo bya butali butuukirivu; okuzika n’okuzikirizibwa kuba mu makubo gaabwe. Ekkubo ery’emirembe tebalimanyi; so mu magenda gaabwe temuli musango: beekubidde amakubo amakyamu; buli atambulira omwo tamanyi mirembe.”
Engalo zaabwe zijjudde obutali butuukirivu era bakola bibi mu bulamu bwabwe bwonna. Buli kye bakola kibi. Era olulimi lwaffe ‘lwayogera obulimba.’ Buli kye tufulumya mu kamwa kaffe bulimba.
“Bw’ayogera obulimba (Sitaani), ayogera ekiva mu bibye.” (Yokaana 8:44) Abo abatazaalibwa mulundi gwakubiri baagala okugamba nti, “Mbagamba amazima. Ddala mbagamba. Ebyo bye njogera mazima.” Naye era, buli kimu kye bagamba byonna bulimba. Kiri nga bwe kyawandiikibwa. “Bw’ayogera obulimba (Sitaani), ayogera ekiva mu bibye.”
Abantu bateeka obwesige mu bigambo ebitaliimu ne boogera eby’obulimba. Abantu bafuna olubuto olubi ne bazaala obutali butuukirivu. Baatula amagi g’emisota era baluka obutimba bw’ennabbubi. God agamba nti, “Oyo alya ku magi gaabwe afa, era okuva mu ekyo ekibetenteddwa omusota gufubutuka.” Agamba nti mu mutima gwo mulimu amagi g’emisota. Amagi ga Vipers’! Mu mutima gwo mulimu obubi. Mununulibwe nga mukkiriza enjiri y’amazzi n’omusaayi.
Buli lwe ntandika okwogera ku God, waliwo abantu abagamba nti, “Nkusaba, toŋŋamba ku God. Buli lwe ngezaako okukola ekintu kyonna, ekibi kimpitamu. Kifukumuka bufukumuki. Sisobola na kulinnya kkakano nga sifuseeko kibi wonna wonna. Sisobola kukiziyiza. Njijudde kibi. Noolwekyo tonyumya nange ku God.”
Omuntu ono akimanyi bulungi nti bali mass ya kibi kyokka, naye just tebamanyi nti enjiri esobola okubalokola. Abo abemanyi nti ba mass of kibi basobola okulokolebwa.
Mu butuufu, buli muntu bw’atyo bw’atyo. Buli muntu ayiwa ekibi obutasalako buli w’agenda. Kijjula nnyo kubanga abantu bonna kibinja kya kibi. Engeri y’okutaasa omuntu ng’oyo eri mu maanyi ga God. Si kyewuunyisa kyokka? Abo abayiwa ekibi buli lwe babeera banyivu, basanyufu, oba nga beewola, basobola okulokolebwa kwokka ku bwa Mukama waffe Yesu. Yesu yajja okulokola abantu abo.
Atangiriridde ddala ekibi kyo. Weemanye ng’ekibinja ky’ekibi era olokole.
Okubuulira kuno nakwo kuliwo mu nkola y`ebitabo by`amasannyalaze. Koona ku kifuniko ky`ekitabo wansi.