• All e-books and audiobooks on The New Life Mission website are free
  • Explore multilingual sermons in global languages
  • Two new revised editions in English have been released
  • Check out our website translated into 27 languages
Search

Sermons

Hilisgutan 2: Ang Kasugoan

[2-1] Kon Kita Magbuhat Sumala sa Kasugoan, Makaluwas Ba Kini Kanato? (Lucas 10:25-30)

2021.04.09 267
Kon Kita Magbuhat Sumala sa Kasugoan, Makaluwas Ba Kini Kanato? (Lucas 10:25-30)
(Lucas 10:25-30)
“Ug tan-awa, dihay usa ka batid sa balaod nga mitindog aron sa pagsulay kaniya ug miingon, ‘Magtutudlo, unsa may akong buhaton aron makapanunod ako sa kinabuhing dayon?’ Si Jesus mitubag kaniya, ‘Unsa may nahisulat sa kasugoan? Unsa may imong nabasa?’ Ug siya miingon, ‘Higugmaa ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok mong kasingkasing, ug sa tibuok kalag, ug sa tibuok mong kusog, ug sa tibuok mong hunahuna, ug ang imong silingan sama sa imong kaugalingon.’ Ug si Jesus miingon kaniya, ‘Husto ang imong pagkatubag; buhata kini ug mabuhi ka.’ Apan kay buot man siya magpakamatarung sa iyang kaugalingon, siya miingon kang Jesus, ‘Ug kinsa man ang akong silingan?’ Kaniya si Jesus mitubag nga nag-ingon, ‘May usa ka tawo nga sa naglugsong siya gikan sa Jerusalem paingon sa Jerico nahulog ngadto sa mga kamot sa mga tulisan, ug siya ilang gihuboan ug gibunalan, ug unya namahawa sila nga nagbiya kaniya nga himalatyon.’”
 
 
Unsa ang pinakadakong problema sa tawo?
Sila nagkinabuhi uban sa daghang sayop nga mga ilusyon.
 
Lucas 10:28, “Buhata kini ug mabuhi ka.”
Ang mga tawo nagkinabuhi uban sa daghang sayop nga mga ilusyon. Daw ingon og sila hilabihan ka huyang niini nga bahin. Murag mga intelihente apan dali mailad ug magpabilin nga dili makahibalo sa ilang mga dautan nga aspeto. Natawo kita nga walay pag-ila sa atong kaugalingon, apan nagkinabuhi gihapon kita nga daw nahibalo kita. Tungod kay ang mga tawo wala makaila sa ilang kaugalingon, ang Bibliya nagsulti kanato nga kita mga makasasala.
Ang mga tawo naghisgot bahin sa pagkaanaa sa ilang kaugalingong mga sala. Ug sila dili makahimo og maayo, apan sila adunay lig-on nga hilig sa paghulagway sa ilang kaugalingon isip maayo. Gusto nila nga ipanghambog ang ilang maayong mga buhat ug ipakita kini sa uban. Sila moingon nga sila mga makasasala apan molihok nga daw sila maayo kaayo.
Sila nakahibalo nga wala silay maayo sa sulod nila ni ang abilidad sa pagbuhat og maayo apan sila mosulay sa paglimbong sa uban ug usahay gani ilang gilimbongan ang ilang kaugalingon. “Dali na, dili kita mahimong hingpit nga dautan. Sigurado nga adunay pipila ka maayo sa sulod nato.”
Busa, sila motan-aw sa uban ug mosulti sa ilang kaugalingon, “Sus, unta wala niya kini gibuhat. Mas maayo unta kon wala niya kini gibuhat. Mas maayo unta siya kon nakigsulti siya sa ingon niini nga paagi. Sa akong hunahuna mas maayo nga isangyaw ang ebanghelyo sa ingon niini nga paagi. Naluwas siya una kanako, busa sa akong hunahuna kinahanglan nga molihok siya nga daw usa nga giluwas. Bag-o pa lang ko naluwas, apan kon makakat-on pa ko og dugang, mas maayo ang akong buhaton kaysa kaniya.”
Sila nagbaid sa mga kutsilyo sa ilang kasingkasing. “Hulat lang. Dali ra nimo mahibaloan nga dili ko sama kanimo. Busa naghunahuna ka nga nag-una ka kanako karon, dili ba? Hulat lang. Nahisulat sa Bibliya nga kadtong naulahi maoy maunang. Nahibalo ko nga kini magamit kanako. Hulat, ug ipakita ko kanimo.” Ang mga tawo naglimbong sa ilang kaugalingon.
Bisan pa kon siya mismo mobuhat sa samang butang kon siya anaa sa kahimtang sa laing tawo, siya sa gihapon mohukom niana nga tawo.
Kon pangutan-on kon ang mga tawo adunay abilidad sa pagbuhat og maayo, kadaghanan moingon nga wala sila. Apan sila adunay ilusyon nga sila mismo adunay abilidad. Busa sila nagapaningkamot hangtod sa ilang kamatayon.
Naghunahuna sila nga aduna silay ‘kamaayo’ sa ilang mga kasingkasing, nga aduna silay abilidad sa pagbuhat og maayo. Naghunahuna usab sila nga sila mismo igo na kamaayo. Bisan bag-o pa o dugay na nga natawo pag-usab, bisan kadtong nakab-ot ang mas dakong pag-uswag sa pag-alagad sa Dios naghunahuna, ‘Makahimo ko niini ug niana alang sa Ginoo.’
Apan kon atong kuhaon ang atong Ginoo gikan sa atong mga kinabuhi, makahimo ba gayud kita og maayo? Aduna bay kamaayo sa katawhan? Makabuhi ba siya nga nagbuhat og maayong mga buhat? Ang mga tawo walay abilidad sa pagbuhat og maayo. Sa matag higayon nga ang mga tawo mosulay sa pagbuhat og usa ka butang sa ilang kaugalingon, sila makasala.
Ang uban nagtuklod kang Jesus sa kilid human sila maluwas ug nagsulay sa pagbuhat og maayo sa ilang kaugalingon. Walay laing anaa kundi ang dautan sa tanan nato. Magpraktis lang kita og dautan. Sa atong kaugalingon (bisan kadtong naluwas), makasala lang kita. Kini ang tinuod nga realidad sa atong unod.
 
Unsa man ang atong ginabuhat kanunay, maayo ba o dautan?
Dautan
 
Sa atong libro sa pagdayeg, ‘Dayega ang Ginoo,’ adunay usa ka awit nga nag-ingon niini, “♪Usa ka walay pulos nga lawas nga nagahimo og mga sayop nga wala si Jesus, kung wala ka ako sama sa usa ka barko nga walay layag nga naglawig sa dagat♪.” Kung wala si Jesus, makabuhat lamang kita og sala. Kita matarong tungod kay giluwas kita. Sa tinuod, kita dautan. 
Ang apostol Pablo miingon, “Kay dili ako mobuhat sa maayo nga gitinguha ko, mao hinooy ginabuhat ko ang dautan nga wala ko tinguhaa” (Roma 7:19). Kung ang usa ka tawo kauban ni Jesus, walay problema. Apan kung wala siyay kalabutan Kaniya, siya mosulay sa pagbuhat og maayo sa atubangan sa Dios. Apan sa mas mosulay siya, mas makita niya nga siya nagabuhat og dautan.
Bisan si Haring David adunay samang kinaiya. Sa dihang ang iyang nasud malinawon ug mauswagon, usa ka gabii, mitungas siya sa atop aron maglakaw-lakaw. Nakakita siya og makahaylo nga talan-awon ug nahulog sa lawasnong kalipay. Unsa kaha ang iyang hitsura sa dihang nakalimot siya sa Ginoo! Siya tinuod nga dautan. Gipatay niya si Uria ug gikuha ang iyang asawa, apan wala makita ni David ang kadautan sa iyang kaugalingon. Naghatag siya og mga pasangil sa iyang mga binuhatan.
Unya usa ka adlaw, ang propeta nga si Nathan miadto kaniya ug miingon. “May duruha ka tawo sa usa ka ciudad; ang usa adunahan ug ang usa kabus. Ang adunahan nga tawo may daghan kaayong panon sa carnero ug mga panon sa mga vaca. Apan ang kabus nga tawo walay bisan unsa, gawas sa usa ka diyutay nga bayeng carnero nga nati, nga iyang pinalit ug gibuhi; ug kini mitubo ipon kaniya, ug uban sa iyang mga anak. Kini nagkaon sa iyang kaugalingong tinapay, ug nag-inum sa iyang kaugalingong copa ug gipauraray sa iyang sabakan, ug alang kaniya kini sama sa iyang anak nga babaye. Ug may usa ka lumalangyaw nga miadto sa adunahan nga tawo, ug siya wala bumuot sa pagkuha gikan sa iyang kaugalingong panon sa carnero, ug gikan sa iyang kaugalinong panon sa vaca, aron ihawon alang sa humalapit nga tawo nga nahianha kaniya, apan gikuha ang nating carnero sa kabus nga tawo, ug giihaw kini alang sa tawo nga nahianha kaniya” (2 Samuel 12:1-4).
Si David miingon, “Ang tawo nga nagbuhat niini angay nga patyon!” Hilabihan ang iyang kasuko, busa siya miingon, “Daghan kaayo siya og kaugalingong karnero, ug mahimo unta siya mopili og usa gikan kanila. Apan gikuha niya ang bugtong karnero sa kabus aron andamon ang pagkaon alang sa iyang bisita. Kinahanglan siyang mamatay!” Ug si Nathan misulti kaniya, “Ikaw mao ang tawo!” Kung dili kita mosunod kang Jesus ug dili uban Kaniya, bisan ang natawo pag-usab mahimong sama niana.
Mao kini alang sa tanang tawo, bisan sa mga matinud-anon. Kanunay kitang mapandol magbuhat og kadautan kon wala si Jesus. Mao nga mapasalamaton kita pag-usab karon nga si Jesus nagluwas kanato bisan pa sa dautan nga anaa kanato. “♪Gusto kong mopahulay ubos sa landong sa Krus♪” Ang atong mga kasingkasing mopahulay ubos sa landong sa katubsanan ni Cristo. Apan kung mobiya kita sa landong sa kaluwasan ni Cristo ug motan-aw sa atong kaugalingon, dili gayud kita makapahulay.
 
 

Ang Dios Naghatag kanato sa Pagkamatarung sa Pagtuo sa Wala Pa ang Kasugoan

 
Unsa ang nag-una, ang pagtuo o ang Kasugoan?
Pagtuo
 
Ang apostol Pablo miingon nga ang Dios naghatag kanato sa pagkamatarung sa pagtuo una. Ang pagkamatarung sa pagtuo miuna. Gihatag Niya kini kang Adam ug Eva, kang Abel, dayon kang Set ug Enoch... hangtud kang Noe..., dayon kang Abraham, dayon hangtud kang Isaac, kang Jacob ug sa iyang napulog duha ka anak nga lalaki. Bisan wala pa ang Kasugoan, sila nahimong matarung sa atubangan sa Dios pinaagi sa ilang pagtuo sa Iyang Pulong. Sila gipanalanginan ug gihatagan og kapahulayan pinaagi sa ilang pagtuo sa Iyang Pulong. 
Ug milabay ang panahon ug ang mga kaliwat ni Jacob nagpuyo sa Ehipto isip mga ulipon sulod sa 400 ka tuig tungod kang Jose. Unya ang Dios naggawas kanila pinaagi kang Moises padulong sa yuta sa Canaan. Apan, sa sulod sa 400 ka tuig nga pagkaulipon, nakalimtan nila ang pagkamatarung sa pagtuo.
Busa gipatabok sa Dios ang Pulang Dagat pinaagi sa Iyang milagro ug gigiyahan sila ngadto sa kamingawan. Sa dihang naabot sila sa kamingawan sa Sin, gihatag Niya kanila ang Kasugoan didto sa Bukid sa Sinai. Gihatag Niya kanila ang Napulo ka Sugo, nga naglangkob sa 613 ka detalyadong mga artikulo sa Kasugoan. “Ako mao ang Jehova nga inyong Dios, ang Dios ni Abraham, ang Dios ni Isaac, ang Dios ni Jacob. Paadtoon si Moises sa Bukid sa Sinai, ug ihatag Ko kaninyo ang kasugoan.” Gihatag sa Dios ang Kasugoan sa Israel.
Gihatag Niya kanila ang Kasugoan aron sila makabaton sa ‘kahibalo mahitungod sa sala’ (Roma 3:20). Kini aron ipahibalo kanila kon unsay Iyang gikalipay ug dili gikalipay ug aron ipadayag ang Iyang pagkamatarung ug pagkabalaan.
Ang tanang katawhan sa Israel nga naulipon sa Ehipto sulod sa 400 ka tuig mitabok sa Dagat nga Mapula. Wala pa sila makahimamat sa Dios ni Abraham, sa Dios ni Isaac, sa Dios ni Jacob. Wala sila makaila Kaniya.
Ug samtang nagpuyo sila isip mga ulipon sulod niadtong 400 ka tuig, nakalimtan nila ang pagkamatarung sa Dios. Niadtong panahona, wala silay pangulo. Si Jacob ug Jose mao ang ilang mga pangulo, apan namatay na sila. Daw napakyas si Jose sa pagpasa sa pagtuo ngadto sa iyang mga anak nga lalaki, si Manases ug Ephraim.
Busa, kinahanglan nilang makaplagan pag-usab ang ilang Dios ug mahimamat Siya tungod kay nakalimtan nila ang pagkamatarung sa Dios. Mao nga gihatag sa Dios kanila ang pagkamatarung sa pagtuo una, ug unya gihatag Niya ang Kasugoan human nila makalimti ang pagtuo. Gihatag Niya kanila ang Kasugoan aron ibalik sila ngadto Kaniya.
Aron masalbar ang Israel, aron mahimo silang Iyang katawhan, ang mga katawhan ni Abraham, gisugo Niya sila nga magpatuli.
Ang Iyang tuyo sa pagtawag kanila mao una, nga ipahibalo kanila nga adunay Dios pinaagi sa pagpatukod sa Kasugoan, ug ikaduha, aron ipahibalo kanila nga sila mga makasasala sa atubangan Niya. Gusto Niya nga moduol sila sa Iya ug mahimong Iyang katawhan pinaagi sa kaluwasan nga gihatag sa Dios pinaagi sa halad sa pagtubos. Ug gihimo Niya silang Iyang mga katawhan.
Ang mga katawhan sa Israel giluwas pinaagi sa kasugoan (ang sistema sa mga halad alang) pinaagi sa pagtuo sa umaabot nga Mesias. Apan ang sistema sa mga halad usab nahanaw sa paglabay sa panahon. Tan-awon nato kung kanus-a kini nahitabo.
Sa Lucas 10:25, “Usa ka batid sa balaod nga mitindog aron sa pagsulay Kaniya.” Ang batid sa balaod usa ka Fariseo. Ang mga Fariseo mao ang mga konserbatibo nga tawo nga naningkamot nga magkinabuhi sumala sa Iyang Pulong. Sila ang mga tawo nga naningkamot sa pagpanalipod sa nasud una ug dayon sa pagsunod sa Kasugoan sa Dios. Ug unya adunay mga madasigon kaayo nga tawo nga mapadalidalion kaayo ug nagsalig sa mga demonstrasyon aron makab-ot ang ilang mga panan-awon.
 
Kinsa ang gusto ni Jesus nga mahimamat?
Mga makasasala nga walay magbalantay
 
Adunay mga tawo nga sama kanila bisan karong panahona. Nagapanguna sila sa mga kalihokan sa katilingban uban ang mga slogan sama sa ‘Luwasa ang mga dinaugdaug nga katawhan sa nasud.’ Nagtuo sila nga si Jesus mianhi aron sa pagluwas sa mga kabus ug mga dinaugdaug. Busa, nagtuon sila og teolohiya sa mga seminaryo sa teolohiya, moapil sa politika, ug naningkamot sa ‘pagluwas sa mga gihikawan’ sa matag bahin sa katilingban.
Sila ang mga nag-insist, “Magkinabuhi kita tanan sumala sa Kasugoan nga balaan ug maloloy-on. Magpuyo sumala sa Kasugoan, pinaagi sa Iyang mga Pulong.” Apan wala sila makasabut sa aktwal nga kahulugan sa Kasugoan. Nagsulay sila sa pagpuyo sumala sa litra sa Kasugoan apan wala nila maila ang banal nga pagpadayag sa Kasugoan.
Busa, masulti nato nga walay propeta, ang alagad sa Dios, sa mga 400 ka tuig sa wala pa si Cristo. Sa ingon nga paagi, nahimo silang usa ka kawan nga mga karnero nga walay magbalantay.
Wala silay Kasugoan sa Dios ni pangulo. Ang Dios wala magpadayag sa Iyang kaugalingon pinaagi sa mga salingkapaw nga relihiyosong lider niadtong panahona. Ang nasud nahimong kolonya sa Imperyo sa Roma. Busa si Jesus miingon niadtong mga tawo sa Israel nga misunod Kaniya ngadto sa kamingawan nga dili Niya sila palakton nga gutom. Naluoy Siya sa panon nga walay magbalantay. Daghan ang nag-antos niadtong panahona.
Sa pagkatinuod, ang mga batid sa balaod ug ang uban nga anaa sa susamang mga posisyon mao ang adunay naestablisar nga mga pribilehiyo; ang mga Fariseo gikan sa linya sa Israel, sa tradisyon sa Judaismo. Sila pagkamapahitas-on kaayo.
Ug kining batid sa balaod nangutana kang Jesus sa Lucas 10:25, “Unsa may akong buhaton aron makapanunod ako sa kinabuhing dayon?” Sa hunahuna sa batid sa balaod, daw wala nay labing maayo pa kaysa sa iyang kaugalingon sa mga katawhan sa Israel. Busa kining batid sa balaod (usa nga wala pa matubos) misukna Kaniya, nga nag-ingon, “Unsa may akong buhaton aron makapanunod ako sa kinabuhing dayon?”
Kining batid sa balaod usa lamang ka repleksyon sa atong kaugalingon. Siya nangutana kang Jesus, “Unsa may akong buhaton aron makapanunod ako sa kinabuhing dayon?” Si Jesus miingon kaniya, “Unsa may nahisulat sa kasugoan? Unsa may imong nabasa?”
Busa mitubag siya ug miingon, “Higugmaa ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok mong kasingkasing, ug sa tibuok kalag, ug sa tibuok mong kusog, ug sa tibuok mong hunahuna, ug ang imong silingan sama sa imong kaugalingon.”
Si Jesus miingon kaniya, “Husto ang imong pagkatubag; buhata kini ug mabuhi ka.”
Gihagit niya si Jesus nga wala masayod nga siya dautan, wala makaila sa iyang kaugalingon isip usa ka bugkos sa sala nga dili gayud makahimo og maayo. Busa si Jesus nangutana kaniya, “Unsa may nahisulat sa kasugoan? Unsa may imong nabasa?”
 
Unsa ang imong pagbasa sa Kasugoan sa Dios?
Kita mga makasasala nga hingpit nga dili makapadayon sa Kasugoan.
 
‘Si Jesus mitubag kaniya, “Unsa may nahisulat sa kasugoan? Unsa may imong nabasa?” Ug siya miingon, “Higugmaa ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok mong kasingkasing, ug sa tibuok kalag, ug sa tibuok mong kusog, ug sa tibuok mong hunahuna, ug ang imong silingan sama sa imong kaugalingon.” Ug si Jesus miingon kaniya, “Husto ang imong pagkatubag; buhata kini ug mabuhi ka”’ (Lucas 10:26-28).
“Unsa may imong nabasa?” Kini nagpasabot kon giunsa nimo pagkahibalo ug pagsabot sa Kasugoan sa Dios.
Sama sa daghang mga tawo karon, kining batid sa balaod naghunahuna usab nga ang Dios naghatag kaniya sa Kasugoan aron iyang tumanon. Busa mitubag siya, ‘“Higugmaa ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok mong kasingkasing, ug sa tibuok kalag, ug sa tibuok mong kusog, ug sa tibuok mong hunahuna, ug ang imong silingan sama sa imong kaugalingon.”’
Ang Kasugoan walay sayop. Gihatagan kita Niya og hingpit nga Kasugoan. Gisultihan kita Niya sa paghigugma sa Ginoo sa tibuok natong kasingkasing ug sa tibuok natong kalag, sa tibuok natong kusog ug hunahuna ug sa paghigugma sa atong silingan sama sa atong kaugalingon. Sakto nga higugmaon nato ang atong Dios sa tibuok natong kasingkasing ug kusog, apan kini balaan nga pulong nga dili gayud nato matuman.
“Unsa may imong nabasa?” nagpasabot nga ang Kasugoan husto ug sakto, apan giunsa nimo kini pagsabot? Ang batid sa balaod naghunahuna nga gihatag kini sa Dios aron iyang tumanon. Apan ang kasugoan sa Dios gihatag aron kita makahibalo sa atong mga kakulangan ug bug-os nga mapadayag ang atong mga kadautan. Kini nagpadayag sa atong mga sala, “Nakasala ka. Nagbuno ka bisan gisultihan tika nga ayaw pagbuno. Nganong wala ka mosunod sa Akong pulong?” 
Ang Kasugoan nagpadayag sa mga sala sa kasingkasing sa mga tawo. Ipananglitan nga sa akong pagpaingon dinhi, nakakita ko og hinog nga mga pakwan sa uma. Gipasidaan ako sa Dios pinaagi sa Kasugoan, “Ayaw pangutlo niadtong mga pakwan aron kan-on. Makauulaw kini Kanako kon buhaton nimo.” “Oo, Amahan.” “Ang uma kay iya ni ginoong kuan, busa dili gayud ka angay mangutlo sa mga pakwan niini.” “Oo, Amahan.”
Sa higayon nga madungog nato pinaagi sa Kasugoan nga dili gayud kita mangutlo sa mga pakwan, mobati kita og kusog nga tinguha sa pagpangutlo sa mga pakwan. Kon atong itulod ang usa ka spring paubos, kini motulod balik kanato isip reaksyon. Ang mga sala sa mga tawo sama gayud niana.
Gisultihan kita sa Dios nga dili gayud magbuhat og dautan. Ang Dios makasulti niini tungod kay Siya balaan, tungod kay Siya hingpit, tungod kay Siya adunay abilidad sa pagbuhat niini. Sa laing bahin, kita ‘dili gayud’ makalikay sa pagpakasala ug ‘dili gayud’ makabuhat og maayo. Kita ‘wala gayud’ og maayo sa atong mga kasingkasing. Ang Kasugoan nag-ingon og dili gayud (kini gilatid gamit ang pulong nga ‘dili gayud’). Ngano man? Tungod kay ang mga tawo adunay kaibog sa ilang mga kasingkasing. Kita nagbuhat base sa atong kaibog. Kita nanapaw tungod kay aduna kitay pagpanapaw sa atong mga kasingkasing.
Kinahanglan natong basahon ang Bibliya og maayo. Sa una nakong pagtuo kang Jesus, mituo ako sumala sa Pulong. Gibasa nako nga si Jesus namatay sa Krus alang kanako ug dili nako mapugngan ang paghilak. Dautan kaayo ko nga tawo ug Siya namatay sa Krus alang kanako. Sakit kaayo ang akong kasingkasing mao nga mituo ako Kaniya. Unya naghunahuna ko, ‘Kon motuo man gani ko, motuo ako sumala sa Pulong.’
Sa dihang gibasa nako ang Exodo 20, kini nag-ingon, “Dili ka magbaton ug lain nga mga dios sa atubangan ko.” Naghalad ako og pag-ampo sa paghinulsol sumala niini nga pulong. Gisusi nako ang akong panumduman aron makita kon aduna bay higayon nga nagbaton ako og laing mga dios sa Iyang atubangan, gitawag ang Iyang ngalan sa walay hinungdan, o kon nagduko ba ako sa ubang mga dios. Nakaamgo ako nga daghang higayon ako nagduko sa ubang mga dios atol sa mga ritwal alang sa pagtahod sa akong mga katigulangan. Nakahimo ako sa sala sa pagbaton og laing mga dios.
Busa nag-ampo ako sa paghinulsol: “Ginoo, misimba ako og mga diosdios. Kinahanglan ako pagahukman tungod niini. Palihug pasayloa ang akong mga sala. Dili na gayud nako kini buhaton pag-usab.” Busa, naghunahuna ko nga nawala na ang usa ka sala.
Unya gisulayan nako paghunahuna kon gitawag ba nako ang Iyang ngalan sa walay hinungdan. Unya nahinumdom ko nga sa dihang nagsugod ako sa pagtuo sa Dios, nanigarilyo ko. Ang akong mga amigo miingon, “Dili ba nimo ginadaot ang ngalan sa Dios pinaagi sa pagpanigarilyo? Unsaon man nga ang usa ka Kristiyano magpanigarilyo?”
Kini nagpasabot nga gitawag nako ang Iyang ngalan sa walay hinungdan, dili ba? Busa nag-ampo na usab ako, “Ginoo, gitawag nako ang Imong ngalan sa walay hinungdan. Palihug pasayloa ako. Mo-undang nako sa pagpanigarilyo.” Busa naningkamot ako nga muhunong sa pagpanigarilyo apan nagpadayon sa pagdan-ag sa sulod ug gawas sa usa ka tuig. Lisod kaayo, hapit imposible ang paghunong sa pagpanigarilyo. Apan sa katapusan, nakaya nako nga muhunong sa pagpanigarilyo nga hingpit. Nakabati ako nga usa na usab ka sala ang natubag.
Ang sunod kay “Hinumduman mo ang adlaw nga igpapahulay, aron sa pagbalaan niini.” Nagpasabot kini nga dili magbuhat og lain nga mga butang sa mga Domingo, dili magnegosyo, ni makakwarta. Busa, gihunong usab nako kana.
Unya aduna pay “Tahuron mo ang imong amahan ug ang imong inahan.” Gitahod nako sila sa dihang layo ako, apan sa dihang duol ako, sila nahimong tinubdan sa kasakit sa akong kasingkasing ug dili na nako sila matahod. “Ay sus, nakasala ko sa atubangan sa Dios. Palihug pasayloa ako, Ginoo.” Nag-ampo ako sa paghinulsol.
Apan dili na nako matahod ang akong mga ginikanan tungod kay patay na sila niadtong panahona. Unsa may akong mahimo? “Ginoo, palihug pasayloa kining walay pulos nga makasasala. Namatay Ka sa Krus alang kanako.” Pagkamapasalamaton nako!
Sa ingon niini nga paagi, naghunahuna ko nga nasulbad nako ang akong mga sala usa-usa. Adunay ubang mga balaod, sama sa dili pagpatay, dili pagpanapaw, dili pagkaibog... Nakaamgo ko nga wala gani ako nakatuman bisan usa niini. Nag-ampo ako tibuok gabii. Apan kabalo ka, ang pag-ampo sa paghinulsol dili makalingaw. Mag-istorya ta bahin niini.
Sa dihang naghunahuna ako bahin sa pagkalansang ni Jesus sa krus, nakasabut ako kung unsa ka sakit kini. Ug Siya namatay alang kanato nga dili makasunod sa Iyang mga pulong. Mihilak ako tibuok gabii nga naghunahuna kung unsa ka dako ang Iyang gugma alang kanako, ug nagpasalamat Kaniya sa paghatag kanako og tinuod nga kalipay.
Ang unang tuig nga nagsimba ko sa simbahan kay sagad sayon ra, apan ang sunod nga pipila ka mga tuig nahimong lisud kaayo, kay kinahanglan nga maghunahuna ko og mas lawom aron mosubang ang mga luha tungod kay kanunay ko kini gibuhat.
Sa dihang wala gihapon moabot ang mga luha, kanunay ko nga miadto sa mga bukid aron mag-ampo ug nagpuasa ko sulod sa 3 ka adlaw. Dayon nibalik ang mga luha. Nabasa ako sa akong mga luha, mibalik sa komunidad, ug mihilak sa simbahan.
Ang mga tawo sa akong palibot miingon, “Nahimo ka nga mas balaan uban sa imong mga pag-ampo sa bukid.” Apan ang mga luha nahubas na usab. Nahimong tinuod nga lisud sa ikatulong tuig. Maghunahuna ako sa mga sayop nga akong nahimo sa akong mga higala ug kauban nga mga Kristohanon ug mohilak na usab. Human sa 4 ka tuig niini, mihubas na usab ang mga luha. Adunay mga glandula sa luha sa akong mga mata, apan wala na kini molihok.
Human sa 5 ka tuig, dili na ko makahilak, bisan unsa pa ka grabe ang akong pagsulay. Human sa pipila pa ka tuig niini, gibati nako ang pagdumot sa akong kaugalingon ug mibalik ako pag-usab sa Bibliya.
 
 

Ang Kasugoan sa Dios Alang sa Kahibalo sa Sala

 
Unsa ang kinahanglan natong maamgohan bahin sa Kasugoan?
Dili gayud nato matuman ang Kasugoan.
 
Sa Roma 3:20, atong mabasa, “Pinaagi sa kasugoan nagaabut hinoon ang kahibalo mahitungod sa sala.” Giisip nako kini nga personal nga mensahe ngadto sa apostol Pablo ug mituo lamang sa mga pulong nga akong gipili. Apan human mihubas ang akong mga luha, dili na nako mapadayon ang akong kinabuhi sa pagtuo.
Busa, nagpakasala ako sa makadaghan ug nakadiskobre nga aduna koy sala sa akong kasingkasing ug nga imposible ang pagkinabuhi sumala sa Kasugoan. Dili nako kini maagwanta. Apan dili usab nako mabiyaan ang Kasugoan tungod kay mituo ko nga kini gihatag aron sundon. Sa katapusan, nahimo akong batid sa balaod sama niadtong makita sa Kasulatan. Nahimong lisud kaayo ang pagpadayon sa kinabuhi sa pagtuo.
Busa, aron makaikyas sa kalisdanan, nag-ampo ako ug nangita sa Ginoo sa kinasingkasing. Human niana, nakasugat ako sa Ebanghelyo sa tubig ug sa Espiritu pinaagi sa Pulong, ug nakahibalo ug mituo nga ang tanan nakong mga sala hingpit nang nawala.
Sa matag higayon nga nakita nako ang mga pulong nga Siya nagwagtang sa akong mga sala, sama kini sa presko nga hangin nga mihuyop sa akong kasingkasing. Daghan kaayo kog sala nga samtang nagbasa sa Kasugoan, nagsugod ko sa pag-ila niadtong mga sala. Nakalapas ako sa tanan nga Napulo ka Sugo sa akong kasingkasing. Ang pagpakasala sa kasingkasing sala usab, ug wala ko mahibaw-i nga nahimo na diay kong magtutuo sa Kasugoan.
Sa dihang gituman nako ang Kasugoan, nalipay ako. Apan sa dihang dili nako matuman ang Kasugoan, miserable, irritado ug masulob-on ako. Sa katapusan, nagkaluya ako tungod niining tanan. Kung gitudloan pa lang unta ako sa sinugdanan, “Dili, dili. Adunay laing kahulogan ang Kasugoan. Gipakita niini nga ikaw usa ka bugkos sa sala; ikaw adunay gugma sa kwarta, sa kalainan nga sekso, ug sa mga butang nga nindot tan-awon. Aduna kay mga butang nga imong gihigugma labaw pa sa Dios. Gusto nimong mosunod sa mga butang sa kalibutan. Ang Kasugoan gihatag kanimo, dili aron tumanon, kondili aron mailhan nimo ang imong kaugalingon isip makasasala nga adunay dautan sa imong kasingkasing.”
Kung aduna pa lang nagtudlo kanako niadto, wala unta ko mag-antos sulod sa 10 ka tuig. Busa, nagpuyo ako ubos sa Kasugoan sulod sa 10 ka tuig hangtud nga nakaabot ako niining pagkaamgo.
Ang ikaupat nga sugo mao ang “Hinumduman mo ang adlaw nga igpapahulay, aron sa pagbalaan niini.” Kini nagpasabot nga dili kita angay motrabaho sa adlaw nga Igpapahulay. Kini nagpasabot nga kinahanglan kitang maglakaw, dili mosakay kung molayo ta og biyahe. Ug naghunahuna ko nga kinahanglan kong maglakaw padulong sa dapit diin ako magwali aron mahimong dungganon. Human sa tanan, hapit na kong magwali sa Kasugoan. Busa, naghunahuna ko nga kinahanglan kong buhaton ang akong giwali. Lisud kaayo kini nga hapit na ko moundang tungod sa kakapoy.
Sumala sa nahisulat dinhi, “Unsa may imong nabasa?” Wala nako nasabtan kini nga pangutana ug nag-antos ako sulod sa 10 ka tuig. Ang batid sa balaod nasayop usab sa pagsabot niini. Naghunahuna siya nga kung siya motuman sa Kasugoan ug magkinabuhi nga mabinantayon, mapanalanginan siya sa atubangan sa Dios.
Apan si Jesus miingon kaniya, “Unsa may imong nabasa?” Oo, husto ang imong tubag; gidawat nimo kini sumala gayud sa nahisulat. Sulayi ang pagtuman sa Kasugoan. Mabuhi ka kung matuman nimo ang Kasugoan, apan mamatay ka kung dili nimo kini matuman. Ang bayad sa sala mao ang kamatayon. “Mamatay ka kung dili nimo tumanon ang Kasugoan.” (Ang kaatbang sa kinabuhi mao ang kamatayon, dili ba?)
Apan ang batid sa balaod wala gihapon nakasabot. Kini nga batid sa balaod mao kita, ikaw ug ako. Nag-tuon ako og teolohiya sulod sa 10 ka tuig. Gisulay nako ang tanan, gibasa ang tanan ug gibuhat ang tanan: pagpuasa, mga ilusyon, pagsultig mga dila... Gibasa nako ang Bibliya sulod sa 10 ka tuig ug naglaum nga makab-ot ang usa ka butang. Apan sa espirituhanong bahin, buta ako.
Mao kana nganong ang makasasala kinahanglan makigkita sa usa ka tawo nga makapamukaw kaniya nga ang Manluluwas mao ang atong Ginoong Jesus. Unya makaamgo siya nga “Aha! Dili gayud nato matuman ang Kasugoan. Bisan unsa pa ka grabe ang atong pagsulay, sa katapusan moadto lang gihapon kita sa impyerno. Apan si Jesus mianhi aron sa pagluwas kanato pinaagi sa tubig ug sa Espiritu! Aleluya!” Mahimo kitang matubos pinaagi sa tubig ug sa Espiritu. Kini mao ang grasya, ang gasa sa Dios. Busa gidayeg nato ang Ginoo.
Swerte kaayo ko nga nakagawas gikan sa usa ka desperadong dalan, apan ang uban naggugol sa ilang tibuok kinabuhi sa walay pulos nga pagtuon sa teolohiya ug dili gayud masayud sa kamatuoran hangtud sa adlaw nga sila mamatay. Ang uban mituo sulod sa mga dekada o gikan sa henerasyon ngadto sa henerasyon apan dili gayud natawo pag-usab.
Makagawas kita sa pagka makasasala kung masayud kita nga dili gayud nato matuman ang Kasugoan, unya magatindog sa atubangan ni Jesus ug maminaw sa ebanghelyo sa tubig ug sa Espiritu. Sa dihang kita makigkita kang Jesus, nakagradwar kita gikan sa tanan nga mga paghukom ug tanan nga mga silot. Kita ang labing dautang makasasala, apan nahimo kitang matarung tungod kay si Jesus nagluwas kanato pinaagi sa tubig ug sa dugo.
Giingon ni Jesus nga dili gayud kita makapuyo sa Iyang kabubut-on. Giingon ni Jesus kini sa batid sa balaod, apan wala siya nakasabot. Busa, gisugidan siya ni Jesus og usa ka istorya aron matabangan siya nga masabtan.
 
Unsa ang nakapahimo sa mga tawo nga mapukan sa kinabuhi sa pagtuo?
Sala
 
“May usa ka tawo nga sa naglugsong siya gikan sa Jerusalem paingon sa Jerico nahulog ngadto sa mga kamot sa mga tulisan, ug siya ilang gihuboan ug gibunalan, ug unya namahawa sila nga nagbiya kaniya nga himalatyon” (Lucas 10:30). Si Jesus nagsulti kaniya nga ang tanan nag-antos sa tibuok nilang kinabuhi, sama sa kining tawo nga gibunalan sa mga kawatan ug hapit namatay.
Usa ka tawo milugsong gikan sa Jerusalem paingon sa Jerico. Ang Jerico mao ang kalibutanong kalibutan ug ang Jerusalem nagrepresentar sa siyudad sa relihiyon, ang siyudad sa pagtuo, sa mga nagpasigarbo sa Kasugoan. Kini nagsulti kanato nga kung kita motuo kang Cristo isip atong relihiyon, dili kita makalikay nga malaglag.
“May usa ka tawo nga sa naglugsong siya gikan sa Jerusalem paingon sa Jerico nahulog ngadto sa mga kamot sa mga tulisan, ug siya ilang gihuboan ug gibunalan, ug unya namahawa sila nga nagbiya kaniya nga himalatyon.” Ang Jerusalem usa ka dakong siyudad nga adunay daghang populasyon. Adunay usa ka labawng sacerdote, daghang mga sacerdote, mga Levita ug daghang inila nga mga tawo sa relihiyon didto. Adunay daghan nga nakahibalo pag-ayo sa Kasugoan. Didto, ilang gipaningkamotan nga magkinabuhi sumala sa Kasugoan, apan sa katapusan napakyas ug mipaingon sa Jerico. Sila padayon nga nahulog ngadto sa kalibutan (Jerico) ug nakasugat og mga kawatan.
Ang tawo nakasugat og mga kawatan sa dalan gikan sa Jerusalem paingon sa Jerico ug gihuboan sa iyang mga bisti. ‘Ang gihuboan siya sa iyang mga bisti’ nagpasabot nga nawala ang iyang pagkamatarung. Imposible alang kanato ang pagkinabuhi sumala sa Kasugoan. Ang Apostol Pablo miingon sa Roma 7:19-20, “Kay dili ako mobuhat sa maayo nga gitinguha ko, mao hinooy ginabuhat ko ang dautan nga wala ko tinguhaa. Karon, kon maoy ginabuhat ko ang butang nga wala ko tinguhaa, dili na ako mao ang nagabuhat niini kondili ang sala nga nagalublob sa sulod nako.”
Gusto ko nga maghimo sa maayo ug magkinabuhi sumala sa Iyang mga pulong. Apan “sa kasingkasing sa tawo, nagagula ang mga dautang hunahuna, pakighilawas, pangawat, pagbuno, panapaw, kaibog, kadautan, limbong, kaulag, kasina, panulti sa pagbuling sa dungog, pagkamapahitas-on, binoang” (Marcos 7:21-22).
Tungod kay kini anaa sa atong mga kasingkasing ug padayon nga mogawas, buhaton nato ang dili nato gusto buhaton ug dili nato buhaton ang gusto nato buhaton. Padayon ta nga nagapadayon sa pagbalik-balik niining mga dautang butang sa atong mga kasingkasing. Ang gibuhat sa yawa mao ang paghatag lamang kanato og gamay nga pagdasig aron makasala kita.
 
 
Ang mga Sala sa Sulod sa Kasingkasing sa Tanan nga Katawhan
 
Mahimo ba kita nga magkinabuhi sumala sa Kasugoan sa Dios?
Dili
 
Gihisgutan sa Marcos 7, “Walay bisan unsa diha sa gawas sa tawo, nga sa paghisulod niini kaniya, makapahugaw kaniya, hinonoa ang mga butang nga magagula gikan sa sulod sa tawo mao ang makapahugaw kaniya.”
Si Jesus nag-ingon kanato nga adunay mga dautang hunahuna, mga pagpanapaw, mga pakighilawas, mga pagpatay, mga pangawat, mga kaibog, mga pagkadautan, pagpanglimbong, kaulag, kasina, pagpasipala, pagkamapahitas-on, ug binuang sa kasingkasing sa tawo. Tayong tanan adunay pagpatay sa atong mga kasingkasing.
Walay bisan kinsa nga wala magbuhat og pagpatay. Ang mga inahan magasulti sa ilang mga anak, “Dili. Ayaw buhata kana. Giingnan na tika nga ayaw pagbuhat niana, maldita ka. Giingon nako nga ayaw pagbuhat niana.” Ug unya, “Anhi ka diri. Giingnan na tika ug giingnan nga ayaw pagbuhat niana. Patyon taka tungod niini.” Kana mao ang pagpatay. Mahimo nimong patyon ang imong mga anak gamit ang imong mga walay hunahuna nga mga pulong.
Apan kung ipagawas nato ang tanan natong kasuko kanila, ang mga anak mamatay. Mahimong napatay na nato sila sa atubangan sa Dios. Usahay mahadlok kita sa atong kaugalingon. “Oh Sus! Ngano man nga nabuhat ko kini?” Tan-awon nato ang mga pasa human nato gisumbag ang atong mga anak ug mahunahuna nga sigurado nabuang kita sa pagbuhat niini. Nagbuhat kita niining paagiha tungod kay adunay pagpatay sa atong mga kasingkasing. 
Busa ang ‘Kon maoy ginabuhat ko ang butang nga wala ko tinguhaa’ nagpasabot nga nagbuhat kita og dautan tungod kay kita dautan. Ug sayon kaayo alang kang Satanas ang pagtintal kanato sa pagpakasala.
Pananglitan, adunay usa ka tawo nga wala pa maluwas nga naglingkod sa usa ka payag sulod sa 10 ka tuig, nag-atubang sa bungbong ug nagpamalandong sama ni Sung-chol, ang bantugang monghe sa Korea. Maayo ra kini samtang siya naglingkod nga nag-atubang sa bungbong, apan kinahanglan nga adunay modala og pagkaon ug mokuha sa mga hugaw.
Unya kinahanglan siya makigkita sa usa ka tawo. Dili unta kini problema kung lalaki kini, apan atong hunahunaon nga usa kini ka maanyag nga babaye. Kung mahitabo nga makita niya siya nga wala damha, ang tanan niyang paglingkod mahimong kawang. Naghunahuna ang tawo, “Dili ko angay magpanapaw; anaa ang pagpanapaw sa akong kasingkasing, apan kinahanglan kong isalikway kini. Kinahanglan kong iuyog kini. Dili! Gawas sa akong hunahuna!” 
Apan ang iyang desisyon mahanaw sa higayon nga makita niya siya. Human mobiya ang babaye, tan-awon niya ang iyang kasingkasing. 10 ka tuig nga grabe nga paningkamot, tanan kawang lamang.
Yano kaayo alang kang Satanas ang pagkuha sa pagkamatarung sa usa ka tawo. Ang kinahanglan lang buhaton ni Satanas mao ang pagduot kanila og gamay. Kung ang usa ka tawo nakigbisog nga wala maluwas, sila padayon nga mahulog sa sala. Kana nga tawo nagbayad sa ikapulo nga matinud-anon matag Dominggo, nagpuasa sulod sa 40 ka adlaw, 100 ka adlaw sa pag-ampo sa kaadlawon... apan gitintal sila ni Satanas sa maayong mga butang sa kinabuhi.
“Gusto ko nga hatagan ka og importante nga posisyon sa kompanya, apan Kristohanon ka ug dili ka makatrabaho sa mga Dominggo, dili ba? Usa kini ka maayo kaayo nga posisyon. Tingali mahimo kang motrabaho og 3 ka Dominggo ug moadto sa simbahan kausa lang sa usa ka bulan. Unya matagamtam nimo ang taas nga prestiho ug aduna kay dako nga sweldo. Unsa may imong hunahuna?” Sa ingon niini, tingali 100 sa 100 ka tawo ang mahulog sa kini nga panulay.
Kung dili kini molihok, adunay kadtong may kahuyang sa mga babaye. Sa dihang gibutang ni Satanas ang usa ka babaye sa ilang atubangan, diha-diha dayon sila mahigugma pag-ayo ug makalimot sa Dios. Ingon niana kung giunsa paghuboan ang pagkamatarung sa tawo.
Kung maningkamot kita nga magkinabuhi sumala sa Kasugoan, ang tanan nga anaa kanato sa katapusan mao ang mga samad sa sala, kasakit ug kakabus; mawala nato ang tanang pagkamatarung. “May usa ka tawo nga sa naglugsong siya gikan sa Jerusalem paingon sa Jerico nahulog ngadto sa mga kamot sa mga tulisan, ug siya ilang gihuboan ug gibunalan, ug unya namahawa sila nga nagbiya kaniya nga himalatyon.”
Kini nagpasabot nga bisan pa man sa atong paningkamot nga magpabilin sa Jerusalem pinaagi sa pagkinabuhi sumala sa kabubut-on sa Balaang Dios, mapandol kita sa matag higayon tungod sa atong kaugalingong mga kahuyang ug kita malaglag.
Ug unya kita mag-ampo og pag-ampo sa paghinulsol sa atubangan sa Dios. “Ginoo, nakasala ako. Palihug pasayloa ako; dili na ko kini buhaton pag-usab. Nagsaad ko kanimo nga kini gayud mahimong ang katapusan. Naghangyo ug nag-ampo ako kanimo nga pasayloon ako niining usaka higayon.”
Apan dili gayud kini molungtad. Ang mga tawo dili makapuyo niining kalibutana nga walay pagpakasala. Mahimo nila nga malikayan kini sa pipila ka higayon, apan imposible nga dili na makasala pag-usab. Busa ang mga sala nahimo na usab. “Ginoo, palihug pasayloa ako.” Kung magpadayon kini, sila mahilayo sa simbahan (ang relihiyon). Sila mahilayo sa Dios tungod sa ilang mga sala ug sa katapusan moadto sila sa impyerno.
Ang pagbiyahe padulong sa Jerico nagpasabot sa pagkahulog ngadto sa kalibutanong kalibutan, nga nagkahulogan sa pagpaduol pa sa kalibutan ug pagpalayo pa gikan sa Jerusalem. Sa sinugdanan, ang Jerusalem mas duol pa. Apan samtang ang siklo sa pagpakasala ug paghinulsol ginabalik-balik, atong makaplagan ang atong kaugalingon nga nagatindog sa kadalanan sa Jerico, nahulog na pag-ayo ngadto sa kalibutan.
 
Kinsa ang maluwas?
Kadtong mga tawo nga moundang sa pagsulay pinaagi sa ilang kaugalingon
 
Kinsa ang gikasugat sa tawo sa iyang dalan padulong sa Jerico? Nakasugat siya og mga tulisan. Ang usa ka tawo nga wala gani nagkinabuhi sumala sa Kasugoan sa Dios mahimong usa ka timawa nga iro. Siya moinom, ug matulog bisan asa, mangihi bisan asa. Kining iroa mobangon sa sunod adlaw ug moinom na usab. Ang timawa nga iro mokaon sa kaugalingon niyang tai. Mao kana nganong siya usa ka iro. Nasayod siya nga dili siya angay moinom. Maghinulsol siya sa sunod buntag apan moinom na usab.
Kini sama sa tawo nga nakasugat og mga tulisan sa dalan padulong sa Jerico. Siya gibiyaan, nasamdan ug hapit patay. Adunay sala lamang sa iyang kasingkasing. Mao kini gayud ang usa ka tawo.
Ang mga tawo mituo kang Jesus ug naningkamot sa pagkinabuhi sumala sa Kasugoan sa Dios sa Jerusalem, apan gibiyaan gihapon nga may sala sa ilang mga kasingkasing. Ang tanan nga ilang maipakita sa ilang relihiyosong kinabuhi mao ang mga samad sa sala. Kadtong adunay sala sa ilang kasingkasing itambog ngadto sa impyerno. Nasayod sila niini apan wala sila masayod unsay buhaton. Ikaw ug ako wala ba kita usab didto? Oo. Kitang tanan parehas ra.
Ang batid sa balaod nga nasayop sa Kasugoan sa Dios magapaka lisud sa tibuok niyang kinabuhi apan matapos siya sa impyerno, nasamdan. Siya kita, ikaw ug ako.
Si Jesus ra ang makaluwas kanato. Daghan kaayo ang mga utokan nga tawo sa atong palibot nga kanunay nagpasundayag sa ilang kahibalo. Nagapanghimatuud sila nga nagkinabuhi sumala sa Kasugoan sa Dios. Dili sila makamatinud-anon sa ilang kaugalingon. Dili nila maingon nga unsa ang husto o sayop, apan kanunay silang nagtutok sa pagpanindot sa ilang panggawas nga dagway aron magpakita nga matinud-anon.
Lakip kanila ang mga makasasala nga anaa sa dalan padulong sa Jerico, kadtong gipanglatus sa mga tulisan ug kadtong nangamatay na. Kinahanglan nato nga mahibalo kung unsa kita ka huyang sa atubangan sa Dios.
Kinahanglan nato nga angkonon sa Iyang atubangan, “Ginoo, moadto ako sa impyerno kung dili Mo ako luwason. Palihug luwasa ako. Moadto ako bisan asa Imong gusto, bisan pa mag-ulan og yelo o may bagyo, kung tugotan Mo ako nga makadungog sa tinuod nga ebanghelyo. Kung biyaan Mo ako, moadto ako sa impyerno. Nagpakilooy ako Kanimo nga luwason ako.”
Kadtong mga nakahibalo nga sila padulong sa impyerno, kadtong mga moundang sa pagsulay pinaagi sa ilang kaugalingong kusog ug mosandig sa Ginoo, kini ang mga tawo nga maluwas. Dili gayud kita maluwas pinaagi sa atong kaugalingong paningkamot.
Kinahanglan nato mahibaloan nga kita sama sa tawo nga nahulog sa mga tulisan. 
 
Kini nga sermon magamit usab sa format nga ebook. I-klik ang hapin sa libro sa ubos.
IKAW BA TINUD-ANAY NGA NATAWO PAG-USAB SA TUBIG UG SA ESPIRITU? [Bag-ong Gibag-o nga Edisyon]