- All e-books and audiobooks on The New Life Mission website are free
- Explore multilingual sermons in global languages
- Two new revised editions in English have been released
- Check out our website translated into 27 languages
Subject 1 : Sin
[1-2] Dhano Duto Inyuolo Kagin Joricho (Mariko 7:20-23)
“Eka momedo wacho niya, ‘Gima wuok kuom dhano e mamiyo odoko jaketho, nimar chuny dhano ema paro maricho wuokie mamiyo otimo gik maok kare, kaka chode gi kuo gi nek gi terruok kod gombo, kaachiel gi gik mamono, kaka wound anjawo gi nyiego gi kwuoth gi sunga kod fuwo. Gik maricho go duto wuok e chuny dhano, kendo miyo obedo jaketho.’”
Ji ong’eng’ Kendo Gidak E Bwo Paro Margi Giwegi
En ng’ano minyal war?
En mana jal maparoni en Jaricho moloyo ji duto.
Mokuongo, daer mar penji penjo. Ere kaka inenori iwuon? Iparoni in ng’ama ber koso ng’ama rach? Ere kaka ipare?
Ji duto odak kuom paro margi. Nyalo bedoni ok in ng’ama rach kaka iseparo, kata ng’ama ber moloyo kaka iparo.
Kara ere ng’at miparo ni nyalo e ngima maber mar yie? Dobed jalo maparo ni en ng’at maber? Koso dobed jalo maparo ni en ng’at marach?
En jalo ma achien. We apenji penjo machielo. En ng’ano minyalo war – jalo mosetimo richo mang’eny koso dobed jalo mosetimo richo matin kende? Ngatno moyie ni osetimo richo mang’eny ma kwan gi ok ong’ere ema nyalo yudo warruok nikech oseyie ni en jaricho moloyo. Ng’at ma kamano nyalo yudo thuolo mar rwako wach mar warruok ma Yesu olosone.
Kwa ng’iyore, en adiera ni wan joricho miwuoro. Dhano en ang’o? Dhano en mana “kodhi mar richo.” E buk mar Isaya 59, Muma wacho niya nitie kit richo duto modak e chuny dhano. E momiyo, en gima adiera ni ji gin pith mopong’ kod richo. Kata kamano, kawa kawo dhano kaka pith mopong’ kod richo, ji mang’eny biro tamore. To kwa wacho ni dhano en “kodhi mar richo” mano biro bedo adiera. Kwa ng’iyore kod adiera, to nenore ratiro ni wan kod richo. Jogo ma jo adiera e ngimagi giwegi to nyalo yie ni gin joricho.
To nenore ni ji mang’eny ok oyie ni gin pith mar richo. Ji mang’eny odak maber nikech ok gi kwanre ka joricho. To nikech wan joricho, waseloso dongruok mar richo. Ka de ok en adiera, to wiwa dokuot kod timo richo. To kata kamano, ji mang’eny kuomwa ok ne wichkuot e kinde magitimo richo.
Kata ka mano, pachgi to ong’eyo. Ji duto ni kod paro manyisogi ni, “gino kelo wichkuot.” Adam kod Hawa nopondo ei bungu bang’ timo richo. Kawuono, joricho mang’eny pondo ei chike maricho – chikewa mag richo. Gipandore e dier joricho wetegi ka gitemo tony ne buch Nyasaye.
Ji wuondore e pachgi giwegi. Giparo ni gibeyo moloyo jomamoko. Omiyo ka giwinjo weche moko maricho, giywak kod ichwang’ ka giwacho ni, “Ere kaka ng’ano nyalo timo gima rachno? Ere kaka ng’ato nyalo timo gima kamano? Ere kaka wuod ng’ane nyalo timo gimarach ni jonyuolne?” Gin giwegi giparo ni ok ginyal timo gik maricho.
Osiepena mahero, en gima tek ahinya mondo ng’ato ong’ere owuon. Mondo wang’ere kendwa gadiera, mokwongo, nyaka wenwa richowa. Nyalo kawo ndalo mang’eny mondo wachop e adiera mar ng’eyo kit dhano marwa, kendo ji mang’eny kuomwa ok nyal fwenyo mano nyaka chop odiechieng’ mar thogi.
Ng’eri Iwuon
Ere kaka jogo ma ok Ong’eyo ngimagi odak?
Gi dak e ngima mar wuondruok Ka gipando richo gi giwegi.
Seche moko waromo kod jogo mo ok ong’ere kendgi giwegi. Ng’at moro miluongo ni Socrates nowacho, “Ng’eri iwuon.” Kata kamano ji mang’eny kuomwa ok oseng’eyo gino manie chunygi: kaka nek, kuo, gombo, ajawo, miriambo, weche maricho, juok….
Ng’at mokiare nikod sum mar thuol e lewe kata obedo ni owuoyo maber. Gimomiyo mae timore en ni ng’ato ok ong’eyo ni ne onyuole kaka jaricho.
Nitie ji mang’eny e pinyni maok ong’eyo adiera mar kitgi. Gise wuondore giwegi kendo gi dak e ngima mopong’ kod wuondruok margi giwegi. Ok ging’eyo ni gidirore e mach nikech wuondruok.
Ji osiko ka timo richo ndalo duto mag ngimagi
Ang’o momiyo gidhi e mach?
Nikech ok gi ng’ere giwegi.
Wasom Mariko 7:21-23. “‘Gima wuok kuom dhano e mamiyo odoko jaketho, nimar chuny dhano ema paro maricho wuokie mamiyo otimo gik maok kare, kaka chode gi kuo gi nek gi terruok kod gombo, kaachiel gi gik mamono, kaka wound anjawo gi nyiego gi kwuoth gi sunga kod fuwo. Gik maricho go duto wuok e chuny dhano, kendo miyo obedo jaketho.’” Chunje mag dhano opong’ kod paro maricho nyaka a e kindego mane omak ichgi.
Wakawni chuny dhano nolos kod gilas kendo opong’e kod pige molil nyaka omol piny, machal richowa. Ang’o manyalo timore ka jogi wuotho kon gi koni? Pigno molil (richo) biro ton kuonde duto magidhiyoe. Kaka ng’ato medo wuotho, e kaka richone bende biro medo ton ka moro a mora modhiye.
Wan ji mopong’ kod richo, kamano e kaka wadak. Waweyo richo kamoro amora mwadhie. Wabiro timo richo ndalo duto mag ngimawa nikech wan pith mopong’ kod richo.
Chandruok en ni pok wafwenyo ni wan pith mar richo, kata e yo machielo wan kodhi mar richo. Wan pith mar richo kendo wasetimo richo e chunywa kochakore e odiechieng’ mane onyuolwa e.
Richowa chiegni mol. Kata kamano ji ok oyie ni gin pith mopong’ kod richo ma nonyuolgigo. Gi paro ni jomamoko e matero gi e richo, kendo ni gin jiwegi ok gin jomaricho.
Kata ka gitimo richo, ji paro ni gino madwarore mondo giluokre maler kendo en mana ka richo oruch oko. Gisiko ka giyuere seche duto ma gitimo richo, kagiwuondore ni ok en dwaro margi mondo gitim richo. Mana nikech gitemo, bedo maler, bende mano nyiso ni gin thuolo mar dhi nyime ka gimedo timo richo? Wabiro siko ka wayuere seche duto mwatimo richo.
Seche ma gilas opong’ kod richo, obiro siko koton. Onge tiende mondo isik ka iyueyo kuonde motone. Ok ochuno ni wayueyo timbewa maricho nyadidi, ok en gima owinjore kapod gilas opong’ kod richo.
Inyuolowa kod richo mang’eny mamiyo chunywa ok nyal bedo thuolo; kata obedo ni wang’ogo richo mang’eny machalo nade kuonde duto mwadhiye. Omiyo wasiko kwa timo richo ndalo duto mag ngimawa.
Ka ng’ato ok nyal fwenyo ni en kod richo mang’eny to obiro medo dhiyo nyime kotemo pando richone. Richo odak e chuny ji duto kendo ok onyal wuok mana gi temo ume kod ngimawa maoko. Kwa ng’ogo richo matin tin, to watemo yweye kod law kendo bang’e kwa chako wang’ogo richo kendo, to watemo yweye kod nanga… kata taulo kendo bang’e nanga moti… Wasiko kwa geno ni kwa medo dhiyo nyime kod yweyo kethowa seche duto, to wabiro bedo maler to wasiko kwa ng’ogo richo kendo.
Iparoni mano nyalo dhiyo nyime kuom kinde maromo made? Obiro dhi nyime nyaka chop odiechieng’ ma dhano thoe. Ji timo timbe mag richo nyaka gi chope odiechieng’ mar tho. Mano e momiyo nyaka wayie kuom Yesu mondo wayud resruok. Mondo oreswa, chuno ni nyaka wakuong wang’ere kendwa wawegi.
Ng’ano manyalo yudo hera mar Yesu?
Joricho moyie ni gisetimo richo mang’eny.
Joricho moyie ni gisetimo richo mang’eny.
Wakawni nitie gi ariyo minyalo pim kod glas ariyo mopong’ kod pi mochido. Glas ariyogo duto opong’ kod richo. Achiel kuomgi ng’iyore kendo wachoni, “Adier mano kaka an ng’at marach kama.” Eka, odhi mondo oyud ng’ato machielo manyalo konye.
To ng’at machielo to paroni ok en ng’at marach. Ok onyal neno richo mathoth man kuome kendo oparoni ok en jaricho. E ngimane duto, osiko mana koyueyo richone. Kamoro amora modhie to oberore, kendo kodhi koni… opo karicho ose nenore kuma chielo moayecha….
Nitie ji mang’eny modak e ngimagi, ka gitemo mar bedo kod richo matin kaka nyalore mondo kik richo margi olandre. To nikech pod gin kod richo e chunygi, ere ber ma mano kelo? Bedo motang’ ok nyal terogi machiegni kod Polo. “Bedo motang” ketogi mana e yo madhi e mach.
Osiepena mahero, ‘bedo motang’ biro mana teri e mach. Nyaka wapuonjre wechegi ei chunywa. Ka ji temo mondo gidag kagin joma otang’, to richo margi nyalo mana landore matin kuonde duto, kagin to pod gin mana joricho.
Ang’o modak e chuny dhano? Richo? Chode? Mano adier! Paro maricho? Mano adieri! Bende nitie kuo? Kamano! Timbe maricho? Kamano!
Ok wanyal konyo to nyaka wayie ni wan joricho gadier, e sechego matimbewa maricho neno, ka ng’ato ok opuonjowa mondo wadag kamano.
Ok nyal nenore maler e kindego mwatindo. To ere kaka ochalo e kindego mwa bedo jomadongo? Kwadhi e secondary, Kata College, to kata e mbalariany, wabiro fwenyoni duto modak e iwa en mana richo. Donde mano en adiera? Kuom adiera, en gima tek mondo wapend kitwa mar maricho. Mano en adiera? Ok wanyal weyo mak wang’ogo richo kuonde duto mwadhie. Eka bang’e to waywago ang’e, “Ne ok owinjore atim kama.” Kata kamano, ok en gima yot mondo walokre gadiera. Ang’o momiyo en kamano? Nikech wan duto nonyuolwa kod richo e iwa.
Ok wanyal bedo maler mana nikech wan jogo motang’ ne richo. Gino mowinjore wang’e en ni nonyuolwa kod richo mondo eka wayud warruok. Mana joricho moyie kendo orwako warruok mar Yesu kod mor ema inyalo war.
Jogo maparo ka gi wacho niya “Pok atimo ketho kata richo mang’eny ahinya,” ok oyie ni Yesu nokawo richogi duto kendo mano miyo gidhi e mach. Nyaka wang’e ni wan duto wan kod richo e chunywa nikech nonyuolwa kod richo.
Ka nga’to paroni, “Pok atimo richo mang’eny to mana kinyalo wara kuom richo matin gi,” bende onyalo bedo thuolo maonge richo? Mano ok nyal timore.
Ng’at mong’eyo ni en kod richo ema inyalo war. Obedo kod yie ni Yesu nokawo richone duto kuom batiso mare e Aora Jordan kendo ni nosechulo gowi mar richo ekinde mane othonwa.
Bedni owarwa kata ok owarwa, pod wanyalo dak kod pachwa. Wan joricho. Mano e kaka wanyalo yudo warruok kwayie ni Yesu nokawo richowa duto.
Nyasaye neok owaro jogo man kod ‘richo matin’
Ng’ano mawuondo Nyasaye?
En ng’atno makwayo werruok mar richo ma pile pile.
Nyasaye ok war mana jogo man kod ‘richo matin.’ Nyasaye bende ok rang jogo mawacho niya, “Nyasaye, an mana kod richo matin.” To jogo ma Nyasaye nyiso ng’uono mare wacho niya, “Nyasaye, an jaricho mokethore. Achomo mach. Yie iwara.” Jaricho mong’ere mawacho niya, “Nyasaye, ibiro wara mana ka iwara. Ok anyal lamo lemo mar weyo richo nikech ang’eyo ni ok a nyal weyo richo, to abiro siko katimo richo. Yie mondo iwara.”
Nyasaye waro jogo moyiengore kuome chuth. An awuon asetemo lemo ka ahulo richona, to lamo alamo mar weyo richo pod ok okonya kata matim kopa kuom richo. Omiyo agoyo chonga piny e mbele Nyasaye ka alemo ni, “A Nyasaye, yie ikecha kendo iwara kuom richona duto.” Ng’at malemo kamano, biro yudo warruok. Gibiro yie kuom warruok mar Nyasaye kod batiso mane Johana otisogo Yesu. Jogi ema biro yudo warruok.
Nyasaye konyo mana jogo mong’eyo ni gin joricho mopong’ kod timbe maricho. To jogo mawacho niya, “Asetimo mana richo matindo tindo. Yie iwena kuom richogo,” gin mana joricho kendo Nyasaye ok nyal warogi. Nyasaye waro mana jogo moyie ni gin joricho chuth.
Isaya 59:1-2, wacho niya, “Bad Ruoth Nyasaye ok chiek, ma ok onyal reso ji, b ende ite ok odino maok onyal winjo wach, to richo u e ma opogo kindu gi Nyasachu. Adier, richou e ma osemiyo opandonu wange, mondo kik owinj kwayou.”
Nikech inyuolowa ka wan jorich, Nyasaye ok nyal ngiyowa kod mor. Lwete ok chiek, ite ok odino, to bende ok nikech ok owinjwa kwa kwayo ng’uono mare.
Nyasaye nyisowa ni, “richou e ma osemiyo opandonu wange, mondo kik owinj kwayou.” Nikech wan kod richo mang’eny e chunywa, ok wanyal donjo e polo, kata ka dhoudi oyaw malach.
Kawan jogo matimo richo mang’eny, kendo wasiko kwayo ng’uono e wang’ Nyasaye saa moro amora mwatimo richo, to dikoro Nyasaye osiko ka nego wuode monuore onuoere. Nyasaye ok dwar timo gima kamano. Owacho niya, “kik ubi ira odiechieng’ kod diechieng’ gi richou. Naoro wuoda iru mondo owaru kuom richou duto. Gima dwarore mondo ung’e en adira kaka nokawo richou kendo uyie ni mano en adiera. Eka koro yie kuom Injili mar pi kod Roho mondo uyud warwuok. Ma e hera maduong’ ma an go kodu kaka chwechna.”
Ma e gima onyisowa. “Yieuru kuom wuoda mondo uyud warruok kuom richou. An kaka Nyasachu, naoro wuoda achiel mondo oluok richo kod kethou duto. Yieuru kuom wuoda mondo uyud warruok.”
Jogo maok ong’eyo ni gin joricho ema kwayo ng’uono kuom richo matindo tindo. Gidhi e wang’e kagi tero lemo maok ging’eyo pek mar richogi duto. “Yie ing’uon-na e richona matindogi. Ok anachak atim richogi kendo.”
Bende ne gi temo wuondo Nyasaye kod lamo machal kamano. Ok watim richo mana dichiel, to watimo kamano nyaka chop watho. Owinjore wabed kwa kwayo ng’uono nyaka chop ndalo giko mar ngimawa, nimar ok wanyal weyo timo richo to kendo ringrewa nyap kuom chik mar richo nyaka chop wa tho.
Nimar onuonwa kuom richowa matindo, ok nyal chopo kata tieko thagruok magwa mag richo nimar waketho mang’eny pile pile. E momiyo yo mayot mwanyalo bedo godo thuolo e richowa en mana kwa kawo richowa mi waketo kuom Yesu.
Kit mar dhano chalo nade?
Opong’ gi richo.
Opong’ gi richo.
Muma waler kwano richo mag dhano: “To lweteu omienore gi remb ji, chunyu bende kod timbe mamono; useriambo gi dhou, leu oloso maricho. Onge ng’ato madonjo ni ng’ato gi bura makare, kendo onge ng’ato mayalo adiera: gigeno weche mamono, giwacho miriambo; giparo weche maricho e chunygi, ma bang’e onyuolo richo. Gi butno e tong thuondu, giloso tonde mag mbuyi: ng’ato machomo tonggi otho, kendo gi mitoyo wuok thuol. Tond buwi ma gingo ok nobedi lau, kendo ok ginniumre gi tichgi: tichgi gin tige mag timbe mamono, kendo luetegi ogoyo ji. Tiende gi ringo kadhi timo richo, kendo giyot chwero remo maonge bura: parogi gin mana paro mag timo mamono; e ndeche ma giluwo nitie dera kod thegruok. Yor kuwe gikiya: kendo onge bura makare e yoregi: gisekonyore kod yore mogondore, ngato ka ngato mawuothoe ok ong’eyo kuwe” (Isaiah 59:3-8).
Lwet oganda osebedo mogak kod timbe mamono kendo duto ma gitimo e ngimagi, opong’ mana gi richo. Gimoro amora ma gitimo opong’ kod richo. Lew wa ‘osewacho miriambo.’ Gik moko duto mawuok e dhowa gin miriambo.
“Ka satan wacho miriambo, owacho kong’eyo kuma oyude miriambono” (Johana 8:44). Jogo mapok onyuol nyuol manyien ohero wacho, “Anyisou adiera…. Gima awacho en adier…..” kamano gigo duto magi wacho gin miriambo. En mana kaka ondike. “Ka satan wacho miriambo, owacho kongeyo kuma oyude miriambono.”
Gi oketo geno mag gi kuom weche manono kendo giwacho miriambo. Ji ohero timo richo kendo gibedo mana kod kethruok. Gi toyo tong thuonde kagi chueyo mbui mar onjiri. Nyasaye wacho niya, “Ng’atno machamo tong’gi biro tho, kendo mano motore, to thuol ema wuokie.” Owacho ni chunyi nikod tong thuol. Tong’ thuonde! Nitiere richo e chunyu. Mano e momiyo nyaka wayud warruok kokalo kuom bedo gi yie e injili mar pi kod remo.
Saa moro amora machako loso kuom Nyasaye, nitie jogo mawacho ni, “Osiepena! Kik ilos koda kuom wach Nyasaye. Samoro amora matemo timo gimoro to richo ema atimo. Omol mana kohula. Onge gima anyalo timo mak richo obedoe. Ok anyal konyo. Apong’ kod richo. Aonge kod geno. Koro kik ilos kod kuom Nyasaye maler.”
Mano e ng’atno mong’eyo maler kendo en kod adiera ni en mana pith mopong’ kod richo, to ok ong’eyo ni Nyasaye oseware chutho kokalo kuom injili mar hera mare. Mana jogo mose fwenyo ni gin joricho e ma nyalo yudo warruok.
Chutho ji duto chal kamano. Ji duto timo richo ndalo duto kendo kuonde duto ma gidhiye. Richo medore ameda nimar dhano en ng’atno mopong’ kod richo. Yorno mwanyalo yudogo warruok en mana kokalo kuom teko mar Nyasaye. Donge mano en gima iwuoro? Jogo matimo richo kamoro amora ma igi owang’, mor kata gidak maber nyalo mana yudo warruok kokalo kuom Ruothwa Yesu Kristo. Yesu nobiro mondo owarwa.
Oseluoko richoni duto chutho. Yie mana ni in jaricho mondo iyud warruok.
Copyright © 2021 by The New Life Mission
