- All e-books and audiobooks on The New Life Mission website are free
- Explore multilingual sermons in global languages
- Two new revised editions in English have been released
- Check out our website translated into 27 languages
Due to COVID-19 and disruption to international mail service
we have temporally suspended our ‘Free Print Book service’.
In the light of this situation we are not able to mail you the books at this time.
Pray that this pandemic will end soon and the resumption of the postal service.
Pray that this pandemic will end soon and the resumption of the postal service.
Subject 3 : The Gospel of the Water and the Spirit
[3-2] Batiso Mar Yesu kod Misango mar Golo Richo (Mathayo 3:13-17)
“Eka Yesu nobiro koa Galili mi ochopo Jordan ir Johana mondo oyud batiso kuome. To Johana notemo sinde, kawacho niya, ‘an ema adwaro mondo ibatisa toin kendo emibiro ira koso?’ Yesu nodwoke niya, ‘Yiena koroni, nikech e kaka owinjore mondo wachop tim makare duto.’ Eka noyiene, to ka osebatis Yesu, kanyono nowuok moa e pi, kendo polo noyawore, mi ne oneno Roho mar Nyasaye kalor kaka akuru, to dwuol ma oa e polo nowacho niya, ‘Jali e wuoda ma hero chunya mor kode.’”
Bende Nitiere Ng’ato Mapod Richo Sando?
Bende twech marwa kuom richo oserumo?
Ee.
Nyasachwa kendo Rudhwa oseng’ado oko gigo ma tweyowa e richo. Ji duto mapod richo sando gin misumba richo, to kuom warruok mare, Nyasachwa golo richo duto. Bende nitie ng’ato mapod richo sando?
Nyaka wang’e ni lweny marwa kod richo oserumo. Richo ok bisandowa kendo. Jela marwa e richo norumo e kinde ma Yesu nowarowa kuom batiso mare to gi rembe. Richowa duto norumo esechego kendo mana gikanyo. Woud Nyasaye osetieko richowa duto. Nyasaye ne otiyo kod wuode Yesu, mane omiyo wabedo thuolo chuth.
Bende ing’eyo kaka ji chandore nikech richogi? Mago duto nochakore e kinde mag Adam kod Hawa. Dhano chandore nikech richo mar kodhi, mane wayudo kuom Adam.
Nyasaye noloso singruok mondiki e Muma mar Chakruok 3:15, ni singruogni biro kelo warruok ne joricho duto. Nowacho ni dhano biro yudo warruok kuom Yesu Kristo eyo pi kod Roho. Ka kinde nosechopo, Nyasaye nooro Jawar marwa, Yesu mondo obi kendo odag kodwa.
Bende Nyasaye nosingo ni obiro oro Johana Jabatiso mondo obi mokwongo ne Yesu kendo norito singruok mareno.
Mariko 1:1-8 wacho niya, “Chakruok mar Injili mar Yesu Kristo wuod Nyasaye ne obet kaka ondiki e kitabu mar Isaya Janabi niya, ‘Eri! Aoro jaotena otel nyimi, mondo olosni yo. Ngat moro kok e thim ni, ‘Losuru yo ni Ruoth! Losneuru yo moriere tir.’ Kamano Johana Jabatiso notucho e thim, kalando wach ni mondo ji oyud batiso kaka ranyisi ni giseloko chunygi, mondo Nyasaye owenegi richogi, kendo ne obatisogi e aora Jordan. Johana ne rwako law yie ngamia, kendo notueyo okanda mar del e nungone. Ne ochamo bonyo kod mor kich mae thim, kendo ne olando wach niya, ‘Ngato biro banga man gi teko moloya, ma ok awinjora gonyo tond wuochene. An abatisou gi pi, to en obiro batisou gi Roho Maler.’”
Johana Jabatiso, Janeno mane obiro Motelo ne Injili, Johana Jabatiso
Johana Jabatiso en ng’a?
JadoloMaduong’ mogik kendo Jachung’ mar dhano duto.
Batiso gi dho jo Yunani en, ‘baptizo,’ tiende ni ‘nyumo’, to ranyisi machielo ‘luoko, ikoo, ling’o, keto gimoro ewi.’ Ka Yesu nobatisi, tim makare mar Nyasaye nochopo kare. Tim makare gi dho jo Yunani en ‘dikaiosune’, tiende ni, ‘bedo makare’, tiende machielo en, ‘gima olos maber moloyo,’ ‘gino mowinjore,’ kata ‘gima ber.’
Yesu nobatisi mondo obednwa Jawar moromo kendo mowinjore chuth. Mano emomiyo joma oyie kuom batiso mar Yesu kod tho mare e Msalaba, yudo mich mar warruok mar Nyasaye.
E Muma Manyien, Johana Jabatiso e Jadolo Maduong’ mogik mar Muma Machon. Wasom Mathayo 11:10-11, andika wacho ni, Johana Jabatiso e jachung’ muchung’ne dhano kendo kaka Jadolo Maduong’ endalo mag Muma Manyien, noketo richowa duto mag piny ewi Yesu; mana kaka Jadolo Maduong’ ne timo e Muma Machon.
Yesu owuon nobedo janeno kuom Johana Jabatiso. Nowacho niya e Muma mar Mathayo 11:13-14, “Nikech nyaka chop ndalo mane Johana obiroe, jonabi duto kod kitap chik Musa nosebedo kanyiso gik mabiro timore, kendo ka unyalo yie wachna to ubiro neno ni Johana e Elija mane okor wachne ni nobi.” Omiyo Johana Jabatiso mane otiso Yesu, nowuok e koth Harun Jadolo Maduong’, kendo nobedo Jadolo Madung’ mogik tung’. Muma bende loso kuom Johana ni ne en koth Harun e Muma Machon. (Luka 1:5, 1 Weche Mag Ndalo 24:10).
Ere gimomiyo Johana ne odak kende e thim, ka orwakore kod law ngamia, kod okanda mar del e nungone? Mano ne en kido mar Jadolo Maduong’. Kaka jachung’ mochung’ne kit dhano duto, Johana Jabatiso ne ok nyal dak kod ji. Mano emomiyo nokok matek kowacho niya, ‘Lokreuru un nyithind thuonde!’ kendo ne otiso ji ka oduoko gi ir Yesu, mane dhi golo richogi duto oko. Ekinde mane Johana Jabatiso oketo lwetene duto ewi Yesu, richowa duto mag piny ne oket kuom Yesu mondo owarwa.
Kido Ariyo Mag Batiso
Ang’o momiyo Johana Jabatiso ne batiso ji?
Mondo oter ji elokruok kuomrichog duto kendo mondo giyie kuom batiso mar Yesu mondo owargi.
Johana Jabatiso ne otiso ji kendo ne otiso Yesu bende. Mokwongo en ‘batiso mar lokruok,’ mane luongo joricho mondo odog ir Nyasaye. Thoth mar ji mane owinjo wach Nyasaye ma Johana ne hulo, ne olokore ka giweyo lamo nyiseche manono kendo gidok ir Nyasaye.
Batiso mar ariyo ne en batiso mar Yesu, ene batiso mane Yesu okawogo richo duto mag piny kuome owuon. Johana Jabatiso ne otiso Yesu mondo tim makare mar Nyasaye mondo ochopi. Eyo machielo, en ni, Johana Jabatiso ne otiso Yesu, mondo Yesu owargo Joricho duto kuom richogi (Mathayo 3:15).
Ere gimomiyo Johana ne otiso Yesu? Mondo ne ogol richo duto mag piny, Nyasaye ne oyie ne Johana mondo oket richo duto ewi Yesu mondo joma oyie kuome oyud warruok.
Johana Jabatiso ne en misumba Nyasaye ma tichne ne en keto richo duto mag piny kuom Yesu eyor batiso, kendo mondo obed janeno kuom Yesu mondo ji duto olokre kendo richo duto mondo owenegi ka giyie kuom Injili mar warruok. Mano emomiyo Johana nyaka ne dag kende e thim. Endalo mane Johana obiroe Jo Israel ne obam kendo gitimo richo mange’ny.
Koro Nyasaye nowacho e Muma Malaki 4:5-6, ni, “Neuru, anaornu Elija Janabi kandalo maduong’ kendo malich mar Jehova pok ochopo. Mi enolok chuny wuone ir nyithindgi, kendo nyithindo ir wuone; ni kik abi kendo achwad piny gi kwet.” Ewang’ Nyasaye, jo-Israel duto mane lame nobam kod timbe maricho. Onge ng’at mane oyud kani gitim makare e wang’e. Jotend lemo machalo kaka, jodolo, jo ng’ad bura kod jopuonj chik nopong’ kod timbe maricho ei chunygi. Jo- Israel kod jodolo margi ne oseweyo chiwo misango mowinjore kod chike Nyasaye.
Jodolo noweyo yo mar chiwo misango migologo richo mitimo kod remo. Ondike Malaki ni jodolo noweyo yore mag chiwo misango, keto lwedo ewi misango kod chiwo remo.
Mano emomiyo Johana Jabatiso ne ok nyal dak kodgi. Nodak e thim kendo nokok kod duol madung’. Ere wach manowacho?
Ondik e Muma mar Mariko 1:2-3, kaka nondik e kitap Janabi Isaya ni, “Eri! Aoro jaotena otel nyimi, mondo olosni yo. Ngat moro kok e thim ni, ‘Losuru yo ni Ruoth! Losneuru yo moriere tir.’”
Duol mowuk e thim ne kok ne ji mondo olokre kendo obatisgi. Batiso mar lokruok ma Muma wuyo kuome en ango’? Mano en batiso mane Johana Jabatiso kok go kawacho ne ji: En batiso manoluongo ji mondo oduog ir Nyasaye kagiyie kuom Yesu mondo richo gi ogol oko kendo giyud warruok. Batiso mar lokruok ne en matero ji e warruok.
“Lokreuru kendo obatisu. Ruodhwa Yesu bende notis eyorno mondo okawgo richou duto.” Duond Johana Jabatiso ne wacho ni Yesu biro kawo richo duto mag piny kendo nong’adne bura e Msalaba mondo owar ji duto, ka oduogo gi kuom Nyasaye.
“An abatisou kod pi to en obatisou kod Roho Maler.” “Batiso maru kod Roho Maler,” tiende ni luoko richo duto oko. Batiso tiende ni, “luoko.” Batiso mar Yesu e aora Jordan nyiso wa ni wuod Nyasaye ne otisi kendo nokawo richowa duto oko mondo owarwa.
Koro, owinjore wadar wa aye ngimawa mar richo kendo wayie kuome. En e Nyarombo Nyasaye magolo richo mag piny. Mae Injili mar warruok mane Johana Jabatiso obedone janeno.
Tije Jadolo Maduong’ E Golo Richo
Ng’ano manoloso yo mar warruok?
Johana Jabatiso.
Janabi Isaya ne okoro ni, “Wach uru ne jo Jerusalem gi muolo, kuwachonigi ni gisetieko ni gisetiko ndalogi mag tuech, kendo ni osekumgi moromo. Ruoth Nyasaye osekumogi nyadiriyo kuomrichogi duto” (Isaya 40:2).
Yesu Kristo ne ogolo richo duto mag piny maonge richo modong’; nogolo richo mar kodhi, richo ndalo gi, kod richo mag ndalo mabiro ne ogolo duto eyor batiso mare. Yesu ne owarowa duto. Wan duto nyaka wang’e wach warruok mar Nyasaye.
Mondo owarwa kuom richo duto te, nyaka wayie kuom Injili ma wacho ni Johana Jabatiso noketo richowa dutote kuom Yesu eyor batiso.
Kik wabed kod winjo morem kwa paroni, nikech Nyasaye en hera, wanyalo mana donjo ei pinyruodh polo mana kwayie kuom Yesu, kata kawan kod richo ei chunywa.
Mondo owarwa kuom richowa duto nyaka wayie kuom batiso mar Yesu mane Johana Jabatiso oketogo richowa duto kuome kod Msalaba mare. En mana kuom ‘pi,’ mane Johana Jabatiso oweyogo richowa duto ewi Yesu.
Wach mokwongo mane Nyasaye otimo mondo owarwa en oro Johana Jabatiso ei pinyni. Kaka jaote mar Nyasaye, Johana Jabatiso noor kaka jambetre mar Ruoth, mane oketo richo duto mag piny kuom Yesu eyor batiso. Notiyo tich dolo ne dhano duto kaka Jadolo Maduong’.
Nyasaye nowachonwa ni enoor jaotene, Johana Jabatiso irwa; “Aoro jaotena otel nyimi.” Otel nyimi tiende ni, otelne Yesu. Ere gimomiyo Nyasaye nooro Johana motelone Yesu? Johana emane dhi timo tich dolo koketo godo richo duto mag piny ewi Yesu ma wuod Nyasaye kokalo kuom yoo mar batiso. “En olos wang’ yori” mano e gima wach mondikino nyisowa.
En ng’ano manoloso wang’yo ne Yesu mondo owarwa kendo wadhi e polo? Johana Jabatiso. “Wang’ yori” tiende ni wang’ yor Yesu kendo “ana oro” tiende ni Nyasaye owuon. Mano emomiyo kowacho ni, “Aoro jaotena otel nyimi. mondo olosni yo.” Wachni tiende ang’o?
En ng’ano manodhi losonwa wang’yo mondo wadhi e polo? Johana Jabatiso. Noketo richowa ewi Yesu Kristo mi noluoko richo wa duto: tije Johana Jabatiso ne en mar keto richowa duto kuom Yesu eyor batiso mare. Yesu kod Johana ema nomiyo wabedo kod yie mar adier kendo mondo owarwa.
Ere wach ma warruok marwa otenorego? Otenore kuom yie marwa kuom tim makare mar Yesu ma wuod Nyasaye, kod adier mar Jaote Nyasaye Johana Jabatiso manoketo richowa duto kuom Yesu. Nyaka wan duto koro wang’e Injili mar weyo richo. Nyasaye nooro Johana kaka jaote mondo otel. En e jaote mane obiro mondo obatis Yesu. Kendo Nyasaye nokete mondo obed jachung’ mar koth dhano duto. Mano emomiyo nochoponwa tich mar warruokwa.
Nyasaye nooro jaotene ma en Johana Jabatiso mondo obatis Yesu, mondo olos wang’ yomar warruok ne jogo moyie kuom Yesu. Mano emomiyo otiso Yesu. Batiso mane Johana otisogo Yesu, ne ochopo kare tich mar warruok mar Nyasaye mane dhi golo richo duto mag dhano ka oketogi kuom Yesu mondo ji oyie kuome.
Kata richo mabiro timore e ndalo mabiro ne oket duto kuom Yesu ebatiso mare. Yesu kod Johana ne oloso yo madhi e polo ne wan duto. Ma eyo ma Nyasaye nofwenyonwago maling’ling’ mar warruok kokalo kuom Johana Jabatiso.
Kaka jachung’ mochung’ne kit dhano, Johana notiso Yesu mondo wayie kuom warruok marwa kendo wadhi e polo. Noketo richo duto kuom Yesu eyor batiso. Mae wach maber mar warruok kod Injili.
Ere Gima Omiyo Nonyuol Johana Jabatiso?
Ng’ano manyalo miyowa wayie kuom Yesu?
Johana Jabatiso.
E buk mar Malaki 3:1, muma wacho ni, “abiro oro jaotena ote, mondo olosna yo.” Nyaka isom Muma e yo malong’o. Ere gimomiyo Nyasaye nooro jaotene mondo obi motelo ne Yesu? Ere gimomiyo nonyuol Johana Jabatiso dweche 6 motelone Yesu?
Nyaka wawinj gima Muma wacho. Muma Machon nyisowa tije mag Jadolo Maduong’ Harun. Harun ne en owadgi Musa maduong’. Nyasaye ne oyiere kod yawuote mondo gibed jodolo. Jo-Lawi mamoko netiyo ebwogi, kaka, kelonegi gige tich moyier, kado ng’ano milosogo makati to gi mamoko, e kindego mane yawuot Harun chiwo misango ei kama ler mar hemb romo.
Yawuot Harun ne owir maromre mondo giti tije machalre, to e odiechieng’ mar golo richo e ndalo mar apar e dwe mar abirio, Jadolo Maduong’ kendo ema nechiwo misango mar golo richo ma ji osetimo e higa.
E Muma mar Luka 1:5 nitiere sigand anyuola mar Johana Jabatiso. Nyaka wang’e malong’o Jaote mar Nyasaye eka wabiro ng’eyo Yesu eyo makare. Ekinde mang’eny waparo wacho mana weche mang’eny kuom Yesu to waweyo wacho wach Johana Jabatiso manobiro motelo ne Yesu. Daer mar konyi mondo wechegi odonjni eyo malong’o.
“Chakruok mar Injili mar Yesu Kristo wuod Nyasaye ne obet kaka ondiki e kitabu mar Isaya Janabi niya, Eri! Aoro jaotena otel nyimi, mondo olosni yo” (Mariko 1:1-2). Injili mar polo ndalo duto chakore kod Johana Jabatiso.
Puonjruok malong’o kuom Johana Jabatiso, nyalo kelowa e winjo tiend Injili mar warruok mar Yesu. Wachni chalre kod kaka wawinjo jombetre mwaoro e pinje duto mondo omiwa ng’eyo kit oganda dutote e piny. Kwa ng’eyo wach man kuom Johana Jabatiso to nyalo miyo wang’e kendo wawinj tiend warruok mar Nyasaye bende.
En wach malit, kuom adier, ni jo-Kristo mang’eny modak e ndalo wagi ok oseneno ber mar Johana Jabatiso. Nyasaye ne ok ooro Johana Jabatiso nikech nobudho abudha. Injili duto ang’wen mane e Muma Manyien wuoyo kuom Johana Jabatiso kapok giwuoyo kuom warruok mar Yesu.
To joyalo masani osejuang’e chuth kendo ginyiso ji ni yie mana kuom Yesu kende emoromo mondo owargi. Kuom adier, joyalo margi tero mana ji e dak mar richo ndalo duto mag ngimagi: kendo gibiro dhi e mach. Ka jo-Kristo duto oyie mana kuom Yesu maok gibedo kod ng’eyo tich mane Johana Jabatiso, to bedo Ja-Kristo biro mana bedo ka dinde mamoko me pinyni. Ere kaka inyalo warikuom richoni ka ok ing’eyo adier? Mano ok nyalre.
Injili mar warruok ok yot kata keng’keng’. Ji mang’eny paro ni warruok otenore kod yie marwa e musalaba nikech Yesu nowarowa e Msalaba. Kata kamano, ka iye mana kuom gur mar Yesu e Msalaba ka ok ing’eyo adier mane okawo godo richowa duto te, to yie machalo kamano ok nyal keloni warruok mar adier, bende ok ochuno ni itegno e yie marino machal nade.
Nyasaye nooro Johana Jabatiso mondo piny ong’ego kaka warruok nedhi chopo kare kendo kaka Yesu nedhi golo richo duto mag piny. Kwa ng’eyo adier, to adier biro miyowa ng’eyoni Yesu en wuod Nyasaye, manokawo richowa duto kuome owuon.
Johana Jabatiso nyisowa adiera mar warruok. Johana nyisowa kaka ne obiro bedo janeno ni Yesu ne en Nyasaye kendo ler mar adier. Johana nyisowa ni en owuon ok en ler, to en mana janeno kuom ler. Bende e buk mar Johana, Johana obedo janeno kanyisowa ni en mana ng’atno mabiro loso Injili mar warruok kobatiso Yesu Kristo.
Ka Johana Jabatiso ne ok okelonwa neno mar warruok, ere kaka ne wanyalo bedo kod yie kuom Yesu? Pod ok waseneno Yesu, kendo wawuok ei oganda mopogore opogore ere kaka nyalo bedonwa mayot mondo wayie kuom Jehova kaka Nyasachwa?
Bedo kod dinde mopogore opogore e piny ngima, ere kaka wanyalo ng’eyo Kristo? Ere kaka ne wanyalo ng’eyo ni Yesu en wuod Nyasaye adier, mane obiro mondo owarwa ko kawo richowa duto mag piny kuom owuon?
Nyaka wanon Muma Machon mondo wayud weche mag warruok kochakore chakruok kendo mondo wang’e ni Yesu en Jawarwa. Nyaka wabed kod rieko maber mondo wayud yie maber. Onge gino mwanyalo timo kwaonge kod rieko mar adier. Mondo wayie kuom Yesu kendo mondo owarwa, nyaka wang’e Injili mar warruok mane Johana Jabatiso obedo janeno mare kod tich mane otimo ne Injili. Mondo wabed kod yie mar adier kuom Kristo nyaka wang’e adiera mar warruok.
Mano e momiyo, ka Yesu nowacho, “kendo ubiro ng’eyo adiera, to adierno biro ketou thuolo,” nyaka wang’e adier mar warruok ei Yesu.
Adier Mar Muma
Wach mane makitepe ang’wen mag Injili ochakorego?
Biro mar Johana Jabatiso.
Wadhi mbele ka wanono adier mar warruok e Muma. We wanon adier mar warruok e buge ang’wen mag Injili mawuyo kuom Johana Jabatiso, wacho ni ne en ng’a, kendo gimomiyo noluonge ni “Jachung’ mar dhano duto” kata “Jadolo Maduong’,” kaka richogi duto mar piny noket kuom Yesu, kendo ka Yesu nokawo richo duto kuome owuon kata ooyo.
Nyaka wanon malong’o ni en adier mane kitepe ang’wen mag Injili ka gichakore kod Johana Jabatiso. Johana 1:6 wachonwa ng’atno mane otiyo tich keto richo duto mag piny kuom Yesu, “Nyasaye nooro ng’at moro ma nyinge Johana. Nobiro nyiso ji wach ler, mondo ji duto oyie nikech wachne” (Johana 1:6-7).
Muma wacho niya, “Mondo ji duto oyie nikech wachne.” Kendo ni “Nobiro nyiso ji wach ler” Ler ne en Yesu Kristo. Tiende niya Johana ne en Janeno mar Yesu mond ji duto oyie kuome. Koro wanon wach ma Mathayo 3 wacho.
E Muma mar Mathayo 3:13-17, “Eka Yesu nobiro koa Galili mi ochopo Jordan ir Johana mondo oyud batiso kuome. To Johana notemo sinde, kowacho niya, ‘an ema adwaro mondo ibatisa toin kendo emibiro ira koso?’ Yesu nodwoke niya, ‘Yiena koroni, nikech mano e kaka owinjore mondo wachop tim makare duto.’ Eka noyiene, to ka osebatis Yesu, kanyono nowuok moa e pi, kendo polo noyawore, mi noneno Roho mar Nyasaye kalor kaka akuru, to dwuol ma oa e polo nowacho niya, ‘Jali e wuoda ma hero chunya mor kode.’”
Ang’o momiyo nyaka wange anyuola mar Johana?
NikechMuma nyisowa ni Johana ne en Jadolo Maduong’.
Johana Jabatiso ne obatiso Yesu mondo ochopgo chik mar warruok magolo richo mag piny. Batiso mar Yesu kuom Johana ne en gima duong’ mondo owarwa. To wawinj kendo wayie kuom adier duto. Nyaka wasom wach mar Johana Jabatiso mokwongo.
E Luka 1:1-14, “Ji mang’eny osetemo mondo ochan weche mane otimore kuomwa, ka giluwo weche ma joma ne onenogi kod joland Wach Maber, onyisowa. Kuom mano, kaka an bende asenono wechego duto malong’o nyaka a chakruokgi, aneno ni ber mondo andikni wach mochanore maler, mondo ing’e ni weche mosepuonji gin adier chutho. E ndalo Herode ruoth Judea, ne nitie jadolo moro manyinge Zekaria, mane achiel kuom oganda jodolo miluongo ni oganda Abija. Chiege ne nyinge Elizabeth, kendo en bende ne en nyar dhood Harun jadolo. Giduto ne gin joma kare e nyim Nyasaye, kendo ne girito chike duto mag Ruoth Nyasaye gi chunygi duto. To ne gionge nyathi, nikech Elizabeth ne en dhako ma migumba, kendo giduto koro ne gin joma oti. Chieng’moro, kane ogandane mar jodolo nietich, Zekaria ne tiyo tichne mar dolo e nyim Nyasaye. Ne oyiere kod ombulu, kaluwore gi chik mane jodolo tiyogo, mondo owang’ ubani. Kuom mano, nodonjo kama ler mar Hekalu mar Ruoth, ka ji to lemo oko e kinde mane iwang’oe ubani. Eka Malaika mar Ruoth ne ofwenyore ni Zekaria, kochung’e bath kendo mar ubani korachwich. Kane Zekaria onene, ne obwok mi nodoko maluor. To Malaika ne owachone niya, kik ibed maluor Zekaria! Nyasaye osewinjo kwayoni, kendo Elizabeth ma chiegi biro nyuoloni nyathi mawuowi, mi inichake ni Johana. Inibed mamor ahinya konyuole, kendo ji mang’eny bende nobed mamor, nimar enobed nga’at maduong’ e nyim Ruoth Nyasaye.”
Luka, jaote mar Yesu, nyisowa malong’o anyuola mar Johana. Luka mane en jaote Yesu, lerowa kuom anyuola mar Johana Jabatiso kochakore chakruok. Luka ne opuonjo jal ma nyinge Theofilia Injili, Theofilia ne a e anyuola mopogore kendo ne ok ong’eyo Ruoth.
Koro mondo ne opunje kuom Yesu, Jawar mar joricho. Luka ne oparo mar chiwo ler kuom anyuola mar Johana Jabatiso eyo malach. Wan kaka oganda ma ok oyie ma aye e anyuola machielo, ok wanyal winjo warruok mar Yesu ka ok ochiw ler malong’o e okange duto. Wano ane gima ndiko wacho. “E ndalo Herode ruoth Judea, ne nitie jadolo moro manyinge Zekaria, mane achiel kuom oganda jodolo miluongo ni oganda Abija. Chiege ne nyinge Elizabeth, kendo en bende ne en nyar dhood Harun jadolo. Giduto ne gin joma kare e nyim Nyasaye, kendo ne girito chike duto mag Ruoth Nyasaye gi chunygi duto. To ne gionge nyathi, nikech Elizabeth ne en dhako ma migumba, kendo giduto koro ne gin joma oti. Chieng’moro, kane ogandane mar jodolo nie tich, Zekaria ne tiyo tichne mar dolo e nyim Nyasaye. Ne oyiere kod ombulu, kaluwore gi chik mane jodolo tiyogo.”
Wach moro ne otimore ne Zakaria kane oyudo otiyo tich dolo e wang’ Nyasaye kaka tim dolo ne obedo. Luka ne obedo Janeno ni Zekaria ne ae anyuola mar Harun. Koro kare ere dhood mane ma Zekaria ne aye? Mae en wach mowinjore ahinya.
Luka wacho, “Zekaria ne tiyo tichne mar dolo e nyim Nyasaye.” Mae nyisowa ni Luka nong’eyo Zekaria maber momiyo oleronwa Injili mar warruok koluongo Zekaria kod Elizabeth.
Johana Jabatiso nonyuol kod Zekaria gi chiege ma Elizabeth, mane en achiel kuom nyi Harun. Koro wanon ane anyuola mar Zekaria ma wuon Johana.
Anyuola Mar Johana Jabatiso
Ng’ano mane kwar Johana Jabatiso?
Harun, Jadolo Maduong’
Mondo wang’e anyuala mar Johana Jabatiso, wasom uru, 1 Weche Mag Ndalo 24:1-19.
“Migepe mag joka Harun e magi: Yawuot Harun ne gin Nadab gi Abihu gi Eleazar kod Ithamar, to Nadad kod Abihu notho motelo ni wuon-gi, kendo ne ok giweyo yawuowi. Kuom mano joka Eliazar kod joka Ithamar kende emane obedo jodolo. Daudi ne ochanone gi migepe mondo opognigi tich, ka Zadok jaka Eliezar gi Ahimelek jaka Ithamar konye. Jodong joka Eleazar ne ng’eny moloyo jodong joka Ithamar, omiyo dhood Eleazar ne nigi jodongo apar gauchiel, to dhood joka Ithamar jodongo aboro. Nochan –gi gi ombulu, nimar ne nitie jodong hekalu, ma tiende ni jodong Nyasaye, kuom joka Eleazar, kendo kuomjoka Ithamar bende. Ja-wawi moro ma jagoro, ma nyinge Shemaya wuod Nathaneel nondiko nyinggi duto e nyim ruoth gi jodonge gi Zadok jadolo gi Ahimelek wuod Abiathar, kaachiel gi jotelo mag dhout jodolo kod jo-lawi. Ombulu mokwongo noyiero Jehoyarib, mar ariyo noyiero Jedaya, to mar adek ne oyero Harim, mar ang’wen Seorim, mar abich Malkia, mar auchiel Mijamin, mar abirio Hakoz, mar aboro Abija, mar ochiko Jeshua, mar apar Shekani, mar apar gachiel Eliaship, mar apar gariyo Jakim, mar apar gadek Hupa, mar apar gang’wen Jeshbeab, mar apar gabich Bilga, mar apar gauchiel Imer, mar apar gabiriyo Hezir, mar apar gaboro Hapize, mar apar gochiko Pethahia, mar piero ariyo Jehe zekel, mar piero ariyo gachiel Jakim, mar piero ariyo gariyo Gamul, mar piero ariyo gadek Delaya, mar piero ariyo gang’wen Maazia. Mano e kaka nochan-gi mondo giti e Od Ruoth Nyasaye, kaluwore gi chik mane Ruoth Nyasaye ma Nyasach Israel omiyo Harun kwargi.”
Wasom sura mar 10 kendo. “mar abirio Hakoz, mar aboro Abija.” Endalo mag ruth Daudi, ne nitie jodolo mang’eny, mano emomiyo nochuno mondo olos chenro mare mag dolo. Omiyo Daudi noloso chenro ne yawuot Harun duto mondo misango ochiw eyo mowinjore. (Kaka un duto ung’eyo, ni Harun ne en owadgi Musa maduong’. Nyasaye nowalo Musa kaka jatichne, kendo Harun kaka Jadolo Maduóng’ mar hema maler e nyim jo-Israel).
Jo-Lawi mamoko netiyo e bwo jadolo maduong’ kendo Harun kod jodolo, ma yawuote, nokawo tije duto mag chiwo misango e wang’ Nyasaye. Ka Daudi nepod ok oloso chenro, jodolo, mane gin nyikwa Harun, ne goyo ombulu ndalo duto kendo ma ne okelonigi both e tich.
Omiyo Daudi ne oloso chenro ka oketo tije duto eyo maler. Ne nitie oganda piero ariyo gang’wen e chenrono, moa kuom nyikwa Harun; kendo oganda mar aboro ne Abija. Iwacho niya, “Ne nitie jadolo moro manyinge Zekaria, mane achiel kuom oganda jodolo miluongo ni oganda Abija.” Ma nyisowa ni Zakaria ne en jadolo mowuok e dhood kanyakla mar Abija, kendo gin duto ne gin nyikwa Harun Jadolo Maduong’.
Zakaria ma wuon Johana Jabatiso, ne wuok e oganda jodolo mar Abija. Kendo Muma nyisowa ni ne ginyuomore e kindgi giwegi.
Koro Jakob nonyuomo nyar nergi mowadgi mamane. Wachno koro nyalo keloni winjo malong’o. Muma wacho niya, “Ne nitie jadolo moro manyinge Zekaria, mane achiel kuom oganda jodolo miluongo ni oganda Abija.”
Omiyo koro, adier en ni, Zakaria ne en nyakwar Harun. Zakaria Mane? Zakaria ma wuon Johana Jabatiso. Mano en wach malong’o makelowa e winjo maber kuom wach warruok mar Yesu kod tich Johana Jabatiso, kod kaka ne richowa duto oket ewi Yesu.
Mana Yawuot Harun Kendgi Emane Oyier E Tich Dolo
Ng’ano mane oyiene timo tich jadolo maduong’e Muma Machon?
Harun kod Yawuote.
Ere kama Muma wachonwa go ni mana yawuot Harun kende emane oyienegi tiyo tich dolo? Wason ane wachni.
E buk mar Kwan 20:22-29, “Oganda jo-Isarael nowuok kadesh, modhi e got hor. ruothNyasaye nowachone Musa gi Harun e got Hor man but tong’ piny Edon niya, “Harun biro tho milu kwerene, to ok nodonji e piny mane asingora ni nami jo-Israel, nikech nugagi rito chikna kuom pi Meriba. Kaw Harun kod Eleazar wuode mondo udhigo e got Hor. Eka ilony lep Harun mondo irwakne Eleazar wuode. Harun to notho mana kanyo koluwogo kwerene. Musa notimo mana kaka Ruoth Nyasaye nochike, mi ne giidho got Hor, ka oganda duto neon. Nolonyo lep Harun, mino rwakone Eleazar wuod Harun. Harun to notho mana ewi got kanyo. Bang’e Musa gi Eleazar nolor piny oa e got. Kane oganda Jo-Israel oneno ni Harun osetho, ne giywage kuom ndalo piero adek.”
E buk mar Wuok, Chik Nyasaye wacho ni yawuot Harun, Jadolo Maduong’, mondo oti tich dolo, kendo wuowi moyier kar wuon mare kaka Jadolo Maduong’ nyaka bed kod higni 30.
E buk mar Wuok 28:1-5, “In iwuon nyaka iluong Harun owadu gi yawuote, ma Nadab gi Abihu gi Eleazar kod Ithamar, kuom jo-Israel mondo iket obed jodolona. Twang’ne owadu lep dolo, mondo omede duong’ gi chia. Nyis jotich molony ma asemiyo rieko olos ni Harun lewni morwako, kikete jadolona. Lewni monego gilosi e magi: Law agoko gi law akor mogorie maradadi, kaachiel gi kilemba kod okanda. Nyaka losgi gi dhahabu kod usi mambulu gi maralik kod makwar, kod law katana maber.”
Nyasaye ne oyiero Harun ma owadgi Musa mondo obed jadolo maduong’. tich dolo ne ok owane ji duto. Nyasaye ne onyiso Musa mondo oyier Harun kaka jadolo maduong’, kendo mondo olosne lewni mowinjore kod kaka owacho. Kik wiwa owilgi wach Nyasaye.
E buk mar Wuok 29:1-9, “Kiwalo Harun gi yawuote mondo obe jodolona, to nyaka itim kama: kaw nyaruath kod imbe ariyomaonge gi songa. Bende ikaw makati, gi kek moted gi mo, kod chapat mowirie mo. Magi duto nyaka los kod ngano mayon, ma ok oketie thowi. Iketgi e odheru, kendo ikelgigo. Bende ikel nyaruath kod imbe ariyo kande. Bang’e ikel Harun gi yawuote e dho hemb room kendo ilwokgi. Eka ikaw lewni kande, ma gi kadhu gi aroya maumo efod gi efod owuon, kod law agoko, irwak ni Harun, kendoitwene efod gi okandane. Sidhne kilemba, itwene gima opamore cha, ma en osimbo maler. Eka ikaw mor wir, iol e wiye kiwalego. Bang’ mano ikel yawuote, mi irwaknigi aroche, kendo ituenegi okanda e nungogi, bende isidhnegi kilemba. Mano e kaka iniket Harun gi yawuote e tichgi, kendo ginibed jodolo mosiko nyaka chieng’.”
Irwakgi kod arwekgi maboyo, Harun kod yawuote kendo ini sidhnegi kilemba....eka tich dolo nobed margi. Omiyo nyaka iwal Harun kod yawuote....nyasaye ne ochiko Harun kod yawuote mondo oti tich dolo. Kane owacho ni, “kendo ginibed jodolo mosiko nyaka chieng’.” Tiende ni tich dolo en gimo ochuno kata bang’ ka Yesu osebiro e piny.
Luka medo wachonwa ni Zakaria ne en nyakwar Harun Jadolo Maduong’. E kinde mane Zakaria timo dolo ewang’ Nyasaye ei Hekalu mar Nyasaye, malaika no fwenyorene mowachone ni lemone osewinji! Kendo ni Elizabeth ma chiege biro mako ich minonyuol nyathi ma wuowi.
Zakaria ne ok oyi wechego omiyo ne owacho, “anang’e wachno nade, nikech an ng’ama oti chiega bende ndalone osekadho?” To nikech neok oyie, Nyasaye noloke momo mondo onyisgo ni wachne en adier.
Bang’e chiege nomako ich kendo bang’ kinde matin Bikra Maria bende nomako ich. Wechego duto ne otimore mondo olos wang’ yo mar warruok. Mondo Nyasaye owar dhano maricho oketho, nochune mondo oor jatichne Johana kod wuode achiel kende ma miderma Yesu e pinyni.
Omiyo Nyasaye noweyo thuolo mondo Johana Jabatiso otis wuode koketogo richo duto mag piny kuome, mondo ng’at moyie oyud warruok.
Chiwo Makende Mar Nyasaye!
Ng’ano mane Nyasaye ooro motelone Yesu ne tich warruok mare?
Johana Jabatiso.
Yesu Kristo ne en Jawar mar ji duto, nonyuole kod Bikra Maria. Maria nomako keny kod Josef, ma nyakwar Juda. Yesu nobedo nyakwar Juda mondo ochop singo Nyasaye, mana kaka Johana Jabatiso nonyuol kod dhood Harun, Jadolo Maduong’.
Nyasaye noketo ji ariyo mondo nyuolgi e pinyni, kochako kod Johana Jabatiso mondo okwong ne Yesu. Johana Jabatiso ne onyuol mondo en ema obi otis Yesu koweyo go richo duto mag piny e wiye. Nyakwar Jadolo Maduong’ ne nyaka tim dolo michiwogo misango magolo richo, mondo singruok mar Nyasaye, ma notimo e Muma Machon kod Manyien; Injili mar warruok mar Yesu otimre kod chenro maber mondo dhano duto oyud warruok.
Muma mar Wuok wachoni Nyasaye nomiyo jo-Israel Chik kod singruok mare; Chik Nyasaye ne ni kod chenro mar chiwo misango, kod warruok mar jadolo, chike mag misango, kod kaka nyithind jodolo nyaka kaw tich dolo. Nyasaye noyiero Harun kod nyikwaye mondo otim tich dolo ma nyakachieng’.
Kuom nyikwa Harun mang’eny, Nyasaye noyiero jadolo moro ma nyinge Zakaria kod chiege manyinge Elizabeth. Ne owacho, “aoro jaotena mondo otel nyimi.” Ka Nyasaye ne onyiso Zakaria ni obiro miyo Elizabeth nyathi ma wuowi, kendo nyinge nochak ni Johana, Zakaria ne ok oyie omiyo nobedo momo kuom chik Nyasaye nyaka ne nyathi onyuol ma ochake nying.
Adier, nyathi ma wuowi noyuol e od Zakaria. Kane kinde ochopo mar chako nyathi nying kaka chik jo-Israel nobet, nyathi nichako nying wuon, kata nyinge mag anyualane.
“Kor kinde ne ochopo ma Elizabeth nyuoli, mi onywolo nyathi ma wuowi. Kane joodgi kod jogweng’gi owinjo ng’wono madung’ mane Ruoth osetimone, giduto ne gidoko mamor, kaachiel kode. Eka chieng’mar aboro, ne gibiro mondo giter nyathi nyangu, kendo ne gidwaro chake ni Zakaria, nying wuon mare. To min mare nowacho niya, ‘ooyo, nyinge en Johana.’ to nee giwachone ni, ‘onge jaodu moro mochak mying’no.’ Eka ne giwuoyo gi wuon nyathi gi lwetgi, ka gipenjego nying’modwaro chake. Zakaria nokwayo bao, mi ndikoe ni, ‘nyige en Johana,’ mi giduto ne giwuoro! Gikanyono dho Zakaria noyawore, kendo lewe nogonyore, mi ochako wuoyo kodendo Nyasaye. Luoro nomako jogweng’gi duto kendo wechego nolandore e piny gode mag Judea duto. Ji nduto mane owinjo wachno nosiko kaparo wachno e chunygi, kendo kawuoro ni, ‘Nyathini nobed ngat malich manadi!’ to nikech adier Ruoth ne ni kode” (Luka 1:57-66).
Zakaria ne pod momo nyaka e kinde mane chiege onyuolo nyathi mawuowi. Ka kinde nochopo mar chake nying; anyula margi ne otemo mondo achake nyinge ni Zakaria. To min mare notamore ni nyinge nyaka luong ni Johana. E sechego, anyuola kod wedegi nowachone ni nyingno pok nochak ng’ato kuomgi kendo ne gidwaro mana ni nyathi nyaka chak nying wuon mare.
Ka Elizabeth nosedagi ni nyathi nyaka luong ni Johana, jo odgi nodhi ir Zakaria kendo gipenje nying monego oluonggo nyathi. To nikech Zakaria ne momo, nokwayo bao mindikoe kendo nondiko ni, “Johana” e nyinge. To giduto ne giwuoro.
Gikanyono dho Zakaria noyawore. Nopako Nyasaye kendo nopong’e kod Roho Maler mi okoro wach.
Mano ekak Luka nyisowa nyuol mar Johana Jabatiso e od Zakaria. “Ne nitie jadolo moro manyinge Zekaria, mane achiel kuom oganda jodolo miluongo ni oganda Abija.” Eyor chiwo kende mar Nyasaye. Johana Jabatiso maen jachung’ mar oganda dhano, nonywol e od Zakaria ma nyakwar Harun.
Kokalo kuom Johana Jabatiso kod Yesu Kristo, Nyasaye ne ochopo tich warruok ne dhano duto. Owarowa kuom richo duto kawayie tich kanyakla mar warruok mane Johana kod Yesu oting’o.
Batiso Mar Yesu
Ang’o momiyo Yesu no batisi kod Johana?
Mondo okaw richo duto mag piny oko.
Mondo okaw richo duto mag piny oko.
Johana Jabatiso notimo neno ni Yesu en wuod Nyasaye ma nokawo richowa duto oko. Ne en Johana Jabatiso Jaote Nyasaye mane ooro mondo obed janeno mar warruok mare. Mano ok nyisni Nyasaye ne ok nyal wachonwa kende owuon ni en e Jawarwa. Nyasaye tiyo kod jotichne man e kanisa, kendo gi dho ji duto mosewaro.
Nyasaye wacho niya, “Nyasachu wacho kama: “Houru chuny joga! Hogiuru! Wach uru ne jo Jerusalem gi muolo, kuwachonigi ni gisetieko ni gisetiko ndalogi mag tuech, kendo ni osekumgi moromo. Ruoth Nyasaye osekumogi nyadiriyo kuomrichogi duto. Adier, lum two, maua bende ner, to wach Nyasachwa to osiko nyaka chieng’.” (Isaya 40:2, 8).
Nyasaye notimo singo higni mia abiriyo kapok onyuol Yesu Kristo, “ok un joricho kendo. Asegolo richou duto kendo ndalou mag twech oserumo.” Mano e dwol moikore mar Injili. Kwang’eyo tich Johana Jabatiso kendo wang’eyo ni richowa duto mag piny Johana Jabatiso noketo kuom Yesu, to inyalo wari kuom twech mar richo.
Kitepe ang’wen mag injili wuoyo kuom Johana Jabatiso, kendo Malaki ma en Janabi maachien e Muma Machon bende notimo nend Johana Jabatiso kowacho ni, en e jaote Nyasaye moseiko. Muma Manyien bende ochakore kod nywol Johana Jabatiso kod dolo mar weye richo.
Ang’o momiyo iluonge ni Johana Jabatiso? Nikech en ema nobatiso Yesu. Batiso tiende ang’o? Tiendeni, “keto gimo ewi, kata yiko gimoro, kata lwoko”, “keto lweto ewi” e Muma Machon.
E Muma Machon, ka ng’ato notimo richo noketo richone ewi misango maonge kod songa moro, kokalo kuom keto lwedo ewiye, kendo misangono netho kod richogo. “Keto lwedo” tiende ni “keto richo ewi.” Koro, “keto lwedo” kod “batiso” ni kod ranyisi machalre, kata obedo ni gi pogore.
Kare, tiend batiso mar Yesu en ang’o? Batiso mar Yesu ne yo makende ne wan mondo owenwago richowa. Nyasaye ne oketo chike migolo go richo eyor misango, “keto lwedo,” mano emomiyo e ndalo machon joricho ne keto lwetgi ewi misango mondo gi golo richo margi ewi misango. Bang’ mano ne ginege kendo jodolo ne keto remo e tunge kendo mar misango. Mae yo mane igolo go richo mag odiechieng’.
Kare ere kaka ne gigolo richo gi mag higa?
E kinde machalo kod mae, Harun Jadolo Maduong’ne chiwo misango ne jo-Israel duto. Nikech nonywol Johana Jabatiso e dhood Harun, ne en gima kare mondo obed Jadolo Maduong’, kendo Nyasaye noseike mondo obed Jadolo Maduong’ mogik, koluwore kod singruok mar warruok.
Johana Jabatiso ne en jachung’ mochung’ne kit dhano duto kendo Jadolo Maduong’ mogik nikech Muma Machon nogik kod nywol mar Yesu. Ng’ano kendo mak mana Johana Jabatiso mane oketo richo ji duto mag piny ewi Yesu, Muma Manyien, mana kaka Harun negolo richo mag ji duto e Muma Machon? Kaka Jadolo Maduong’ mogik e Muma macho kendo jachung’ mar dhano duto, Johana Jabatiso ne oketo richo duto mag piny kuom Yesu e kinde manobatise.
Nikech Johana Jabatiso noketo richowa duto kuom Yesu, bedo kod yie e Injili mar Pi gi Roho nyalo kelonwa resruok. Yesu ne obedo nyarombo Nyasaye mondo owar joricho duto, mano emomiyo nochopo tich warruok kaka ne Nyasaye oloso chenro. Yesu nowachnwa ni Johana Jabatiso ne en janabi mogik, jadolo maachien mane oketo richowa duto kuom Yesu.
Ere gimomiyo Yesu ne ok nyal timo mano kende owuon? Ang’o momiyo nodwaro Johana Jabatiso? Nitie wach momiyo Johana Jabatiso ne oywol dweche auchiel motelone Yesu, ne en chopo chik Muma Machon eyo maber, mondo singruok otimre.
Yesu nonywol kod Bikra Maria, ka Johana Jabatiso nonywol kod dhako moti kendo ma migumba mane nyinge iluongo ni Elizabeth.
Mago ne tije Nyasaye mano loso chenrogo mondo owargo joricho duto. Mondo owarwa kuom lweny mar richo mosiko kodwa, kendo sandruok ma richowa kelonwa, ne oor Johana kaka Jaote mare, kendo bange ne ogolo wuode owuon, Yesu. Johana Jabatiso nooro kaka jachung’, mochung’ne ji duto kendo jadolo Maduong’ mogik.
Dhano Ma Maduong’ Moloyo Ma Dhako Onywolo
Ng’ano maduong’ie moloyo e piny?
Johana Jabatiso.
Wasom Mathayo 11:7-14. “Kane oyudo jopuonjre Johana koro dok, Yesu ne wuoyo ne ji kuom Johana, kopenjo gi ni, “Ekinde mane udhi ir Johana e thim, ang’o mane udhi neno? Udundu mayamo yiengo koso? To ka ok kamano, to ang’o mane udhi neno? Koso ne udhi neno ng’at ma orwakore kod lweni mabeyo? Ooyo! Joma rwakore kamano iyudo mana e ut ruodhi! To kare ang’o mane udhi neno kuno? Neno janabi koso? Adier awachonu ni ne udhi neno ngat ma oloyo janabi, nikech Johana e jaote ma Muma wuoyo kuome, ‘eri, aoro jaotena otel nyimi mondo olosni yo. Awachonu adier ni, kuom yawuot mon duto, onge moro madung’ie moloyo Johana Jabatiso. Kata kamano, ng’at matinie migik to oloye kod duong.’ Chakre ndalo Johana Jabatiso nyala chil kawuono, ji osebedo kadwaro donjo e piny ruoth polo kod teko, kendo joma rateke ema donjoe, nikech nyaka chop ndalo mane Johana Jabatiso obiroe jonabi duto kod kitap chik Musa nosebedo kanyiso gima biro timore, kendo kaunyalo yie wachna ubiro neno ni Johana e Elija mane okor wachne ni nobi.”
Ji ne othi e thim mondo gine Johana Jabatiso mane kok kawacho niya, “lokreuru un nyithind thunde!” kendo Yesu ne owacho, “Ekinde mane udhi ir Johana e thim, ang’o mane udhi neno? Udundu mayamo yiengo koso? To ka ok kamano, to ang’o mane udhi neno? Koso ne udhi neno ng’at ma orwakore kod lweni mabeyo? Ooyo! Joma rwakore kamano iyudo mana e ut ruodhi!”
Yesu owuon ne otimo nende kuom duong’mar Johana. “Ang’o mane udhi neno? Ng’at ma kok matek ka orwakore kod lewni mag ngamia? Nyalo bet ni ne orwuakore kod pien ngamia. Ango mane udhi neno? Koso nudhi neno ng’at ma orwakore kod lweni mabeyo? Ooyo! Joma rwakore kamano iyudo mana e ut ruodhi. Adier awachonu ni ne udhi neno ng’at moloyo ruoth,” Yesu nowacho. “Ooyo! Joma rwakore kamano iyudo mana e ut ruodhi! Neno janabi koso? Adier awachonu ni ne udhi neno ngat ma oloyo janabi.”
Endalo machon jonabi ne ni kod duong’ maolyo ruodhi. Johana Jabatiso ne duong’ moloyo ruoth kendo ne oduong’maoloyo jonabi duto mag Muma Machon. Kuom adier Johana, mane obedo jadolo ma achien kendo maduong’ mar dhano ne ni kod duong’ moloyo Harun, Jadolo Maduong’ maokwongo. Yesu owuon notimo neno ni Johana Jabatiso ne en ng’at maduong’ moloyo.
En ng’ano mochung’ ne dhano? Mopogore kod Kristo owuon, en ng’ano maduong’ moloyo ji duto e piny? En Johana Jabatiso. “Adier awachonu ni ne udhi neno ngat ma oloyo janabi.” ‘Eri! Aoro jaotena otel nyimi, mondo olosni yo.”
Johana Jabatiso ne otimo neno ni lweny mane ekind richo oserumo. “Ne uru nyarombo Nyasaye magolo richo mag piny!” Johana Jabatiso emane otimo neno ni Yesu osekao oko richo duto mag piny.
E Mathayo 11:11, “Awachonu adier ni, kuom yawuot mon duto, onge moro madung’ie moloyo Johana Jabatiso.” Bende ose betie ng’at maduong’moloyo Johana Jabatiso kuom ji duto ma mon onywolo?
“Joma mon oywolo” tiende ang’o? Wachno wuoyo kuom dhano duto. Ji duto ne oywol kod mon Mak mana Adam kod Hawa. En adier ni kuom ji duto ma mon onywolo pod ok oyud ng’ato maduong’ moloyo Johana Jabatiso. Omiyo en e Jadolo Maduong’ ma achien, janabi kod jachung’ ma ochung’ne kit dhano duto.
E muma machon Harun kod yawuote ema ne Nyasaye opwodho mondo oti tich dolo nyaka chieng’. Richo duto ne iluoko oko kod Harun gi yawuote. Mano ne chik Nyasaye.
Ka jolawi ne nyalo biro mokwongo kendo gi timo tich dolo to ne githo. Duto mane ginyalo timo en mana choko yien mar mach ekendo mar misango, yango chiayo, golo bor chiayo, luok ombich, kendo tero owuoyo oko mar kambi. Ka ne ginyalo temo tich dolo to de gi tho. Mano ne en chik Nyasaye. Omiyo ne ok ginyal timo tich ma ok margi.
E piny duto, pod onge ng’at mosebedo maduong’moloyo Johana Jabatiso. Ne en kod duong’ moloyo ji duto mosedak e pinyni. “Chakre ndalo Johana Jabatiso nyala chil kawuono, ji osebedo kadwaro donjo e piny ruoth polo kod teko, kendo joma rateke ema donjoe.”
Warruok mar dhano nochopo kare e kinde ma Johana Jabatiso notiso Yesu, kendo jomo yie kuom Yesu yudo thuolo mar donjo e piny Ruodh polo nikech oseketgi kare kuom yie.
Koro wane kaka wuon Johana ne otimo neno mar wuode.
Neno Mar Zakaria, Wuon Johana
Ang’o mane Zakaria Okoro kuom wuode?
Johana biro losone Ruoth yoo Konyiso ji warruok.
Wasom kitabu mar Luka 1:67-80. “Roho Maler nobiro mopong’o Zakaria, wuon Johana, mi okoro wach kama: ‘wapakuru Ruoth Myasach Israe, nikech ne obiro konyo joge, mi owarogi. Osekelonwa jawar maratego, moa e dhood Daudi jatichne, mana kaka nosingore. Nosingore kamano nyaka nene, komiyo jonabine maler wacho ni obiro resowa e lwet wasikwa, kendo e teko joma mon kodwa duto. Ne owacho bende ni notim ne kwerewa ng’wono, kendo ni no par singruok mare maler. Mano e singruok mane otimo ne kwarwa Ibrahim, kokuong’ore ni noreswa e lwet wasikwa, kendo ni nomi watine maonge luoro, kwabedo maler kendo malong’o e nyime ndalo duto mag ngimawa. To in nyathina, nolungi ni, janabi mar ng’ama Duong’ moloyo. Initel nyim Ruoth mondo ilosne yo, kinyiso joge ni giniyud warruok, ka richogi owenigi. Mano notimre nikech Nyasachwa ng’won kendo omuol. Enomi Jal mawuok e polo, machalo gi ler mar okinyi, limwa, mindo orieny kuom joma odak e mudho, kendo e tipo mar tho, kendo mondo otawa e yo mokue.’ Nyathi ma johanano nodongo, modoko motegno e chunye, kendo nodak e thim nyaka nochopo chieng’ mane owuok, monyisoree ratiro e nyim jo-Isarael.”
Zakaria nokoro weche ariyo. Nokoro ni Ruodh ji duto nobi ir joge. E sura mar 68 nyaka 73, nokoro kod mor ni Nyasaye wiye ok nowil kod singruok mare kod Ibrahim, kuom warruok mane nyikwae dhi yudo kuom Yesu, mane idhi nywol kod Bikra Maria mondo ores joge ae lwet wasikgi kod ji duto mochayogi.
Sura mar 74, “Noreswa e lwet wasikwa, kendo ni nomi watine maonge luoro.” Mae en rapar mar singruok mar Nyasaye kuom Ibrahim kod jo-Israel, kendo nokoro ni, “kendo ni nomi watine maonge luoro.”
Sura mar 76, ne okoro ne wuode. “To in nyathina, nolungi ni, janabi mar ng’ama Duong’ moloyo. Initel nyim Ruoth mondo ilosne yo, kinyiso joge ni giniyud warruok, ka richogi owenigi. Mano notimre nikech Nyasachwa ng’won kendo omuol. Enomi Jal mawuok e polo, machalo gi ler mar okinyi, limwa, mindo orieny kuom joma odak e mudho, kendo e tipo mar tho, kendo mondo otawa e yo mokue.”
Ne owacho, “kinyiso joge ni giniyud warruok, ka richogi owenigi.” En ng’ano mane owuoyo kuome kowacho ni biro nyiso joge ni giniyud warruok? Johana Jabatiso. Bende ineno wach ni? Johana Jabatiso kuom teko mar wach Nyasaye, ne dhi nyisowa warruok mar Yesu wuod Nyasaye magolo richowa duto mag piny.
Koro waso Mariko 1. “Chakruok mar Injili mar Yesu kristo wuod Nyasaye ne obet kaka ondiki e kitabu mar Isaya Janabi niya, ‘Eri! Aoro jaotena otel nyimi, mondo olosni yo. Ngat moro kok e thim ni, ‘Losuru yo ni Ruoth! Losneuru yo moriere tir.’ Kamano Johana Jabatiso notucho e thim, kalando wach ni mondo ji oyud batiso kaka ranyisi ni giseloko chunygi, mondo Nyasaye owenegi richogi, kendo ne obatisogi e aora Jordan” (Mariko 1:1-5).
Ka jo-Israel ne owinjo weche Johana Jabatiso, negiweyo lamo nyiseche manono kendo ne obatisgi kod Johana Jabatiso. To Johana Jabatiso notimo neno kowacho ni, “an abatisou gi pi mondo ulokru udog ir Nyasaye. To wuod Nyasaye biro biro mondo abatise mondo okawgo richou duto eyo machal kod mae. To ka uyie kuom batiso mare mana kaka abatisou duto koro. To richou duto biro dokne mana kaka richo dhano ne iketo kuom misango eyor keto lwedo ewiye e ndalo mag muma machon.” Mano e neno mane Johana otimo.
Adier mar batiso mar Yesu e aora Jordan tiende ni ne otise e aora mar tho. Pile wa jawer e kuonde liete ni, “♪wanamor nyaka chieng’, wanarom e wadhno maber. Wanarom e dho wadhno maber.♪” Ka watho wabiro ng’ado Aora Jordan. Aora mar Jordano en aoch tho. Tesu ne obatisi e aora mar tho, nikech kanyo e mane okawoe richowa duto kendo “misach richo en tho.”
Batiso Mane Odaro Richo Duto
Ranyisi mar keto lwedo e Muma Manyien en mane?
Batiso mar Yesu.
Mathayo 3:13-17, somo niya, “Eka Yesu nobiro koa Galili mi ochopo Jordan ir Johana mondo oyud batiso kuome. To Johana notemo sinde, kawacho niya, ‘an ema adwaro mondo ibatisa toin kendo emibiro ira koso?’ Yesu nodwoke niya, ‘Yiena koroni, nikech kaka owinjore mondo wachop tim makare duto.’ Eka noyiene, to ka osebatis Yesu, kanyono nowuok moa e pi, kendo polo noyawore, mi ne oneno Roho mar Nyasaye kalor kaka akuru, to dwuol ma oa e polo nowacho niya, ‘Jali e wuoda ma hero chunya mor kode.’”
Yesu ne odhi Jordan kendo Johana Jabatiso nobatise. Ne owachone Johana Jabatiso niya, “Batisa.” Johana nodwoke ni, “An ema adwaro mondo ibatisa to in kendo ema ibiro ira koso?” Jadolo Maduong’ mar polo kod mar piny ne joromo kanyakla.
Kaka Muma wacho e buk Jo-Hibrania ni, Yesu Kristo e Jadolo Maduong’ mosiko makar Milkazedek. Tiende ni Yesu onge kod anyualane man e kit dhano. Ok en nyakwar Harun kata mar ngato e pinyka. En wuod Nyasaye ma jachwech marwa. En mana kaka en. Mano emomiyo oonge kod anyuonde. Yesu noweyo duong’ne e polo kendo obiro e piny mondo owar joge.
Ne obiro e pinyni mondo owar joricho duto mane Satan wuondo, to machielo ne mano en ni mondo nokaw richowa duto mag piny e kinde mane Johana Jabatiso otise. “Yiena koroni nikech mano e kaka owinjore mondo wachop tim makare duto.” Eka noyiene.
“Yiena koro ni.” Yiena! Yesu ne owachone jachung’ mochung’ ne dhano duto kendo ne okulo wiye mondo obatise. E Muma Machon, kane ichiwo misango ne Nyasaye, jadolo maduong’ kata jaricho ne keto keto lwete ewiye ka oweyo richo duto ewiye. “Keto lweto” tiende ni “weyo.”
Johana Jabatiso ne obatiso Yesu. Mano ne chalre kod keto lwedo ewi misango mame itimo e ndalo mag muma machon. “Weyo,” “yiko,” “luoko” kod “timo misango” gin gigo machalre. Muma Manyien en kido, ka Muma Machon en tipo mare.
E Muma Machon ka jaricho ne oketo lwetene ewi nyarombo, to richone duto ne dokne nyarombono kendo nyarombo no ne inego. Kane nyarombo osetho, ne iyike. Richo ng’at mane oketo lwetene ewi nyarombo niweyo ewi nyarombono mar misango, omiyo nyarombono ne inego nikech richo! Ka richo duto noseketi ewi nyarombo kaka chik chiwo obet, bende dong’ maonge kod richo? Kamano adier.
Wakaw uru ranyisi mar kitamba mar lwedoni, ni en richo ka “microphone,” mating’o ni to obednwa nyarombo. Ka a keto lwetena kuom “microphone ni,” to richono gidokne, nyarombo. Nyasaye owuon oyiero mondo otimre kamano. “Keto lwedo e wi.” Mondo nowari kuom richoni e ndalo mag Muma Machon, ng’ato ne nyaka ket lwetene ewi misango. Bang’ mano to jaricho nedong’ maonge kod richo. Mano chalre kod batiso mar Yesu manolwoko richowa, oyiko kendo ogolo richowa duto mag piny kuome. Mano e tiend wachno.
Chopo Tim makare duto tiende ang’o?
En luoko richo duto oko eyor ketogi kuom Yesu.
En luoko richo duto oko eyor ketogi kuom Yesu.
Omiyo kane obatis Yesu mondo okaw richowa duto mag piny, bende nokawo richo duto? Richo duto mag piny noket kuom Yesu kendo ji duto moyie kuome to yudo warruok. Mano chalre kod keto lwedo ewi misango e ndalo mag Muma Machon. Yesu ne obiro ka oa Galili kodhi Jordan kendo owacho ne Johana Jabatiso, “Yiena koroni nikech e kaka owinjore mondo wachop tim makare duto” (Mathayo 3:15).
Eka Johana ne obatiso Yesu. Ne onyiso Johana ni mano e kaka owinjore mondo gicho tim makare duto kuom batiso mare. tim makare duto, tiende ni “gima owinjore moloyo.” “Nikech e kaka,” eyo machielo, kokalo kuom batiso, tim makare duto ne ochopo kare. Tiende ni ne en gima kare mondo Johana obatis Yesu, kendo Yesu mondo oyud batiso kuom Johana, mondo okawgo richo duto mag piny kuome.
Nyasaye nochiwo warruok kuom batiso mar Yesu, en e misango mar warruok marwa e Msalaba kuom yie. “ji duto sandore kuom richo kendo jachien chienogi nikech richo margi. Omiyo, mondo owar dhano kendo ji obed kod yie mar dhi e polo, in kaka jachung’mar dhano kendo nyakwar Harun, koro batisa nikech ji duto. In Johana ema nyaka ibatisa. Eka tich mar resruok biro chopo kare.”
“Ee awinjo,” Johana nodwoke.
Omiyo Johana nobatiso Yesu. Noketo lwetene ewi Yesu koketo go richo duto mag piny kuome. E momiyo Yesu nobedo Jawar mane olwoko richo duto. Koro, keto yie kuom teko mar warruok mare nyalo kelonwa resruok. Bende iye?
Bang’ ka Johana nosebatise e aora Jordan kokalo kuom lwete jachung’ mochung’ne dhano duto Yesu nodhi moyalo Injili kuom higni adek gi nus koting’o richo duto mag piny kuome kaka tije ma okwongo e dier oganda.
Nonyiso dhako mane ojuk e richo mar terruok ni, “kata an bende ok ang’adni bura.” Ne ok onyal ng’adone dhakone bura nikech ne osekao richone duto kuome owuon kendo ndalone mar thone gi e musalaba ne osechopo machiegni. Kane oyudo olemo kama iluongo ni Gethsemani, ne olemo nya didek, kochakore kod kwayo Nyasaye mondo okadhne kikombe mar buch tho oko, to mano kik mondo otimre kaka en owuon ema odwaro, “to dwaro mar Nyasaye ema mondo otimer.”
“Neuru! Nyarombo Mar Nyasaye Magolo Richo Mag Piny!”
Kar romb richo mage mane Yesu oluoko oko?
Richo duto mag piny.
Johana 1:29 wacho niya, “Kinyne noneno Yesu ka biro ire, mi nowacho niya, ‘Neuru, Nyarombo mar Nyasaye, magolo richo mag piny!’” Johana Jabatiso nobatiso Yesu kendo kinyne, Yesu ne biro ire, omiyo ne onyiso ji, “Neuru! Nyarombo mar Nyasaye magolo richo mag piny!” mano e neno mare.
Wuod Nyasaye nobiro e piny kendo nokawo richowa duto mag piny oko. Johana Jabatiso notimo neno mare e buk mar Johana 1:35-36; “Kendo kinyne, Johana nonwang’o ochung’ kod ji aryo ma jopuonjrene, to nong’iyo Yesu ka wuotho, mi nowacho niya, ‘Neuru! Nyarombo mar Nyasaye!’”
Nyarombo mar Nyasaye tiende ni Yesu e misango ma owinjore kendo kido mar adier mane Muma machon oluwoni, ne otho ne richo jo-Israel. In koda an bende, wuod Nyasaye kendo jachung’ marwa, nobiro e piny mondo okaw richo wa duto; richo duto mane otim e kar chakruok mar piny nyaka ndalo mar giko piny, kochakore chkruok mar richo nyaka chop kethowa duto, rem marwa kod kethowa duto. Ne owarowa kuom batiso mare e musalaba.
Yesu nokawo richowa duto kendo ne omiyowa warruok mar moromo. Bende iwinjo wachni? “Nyarombo Nyasaye magolo richo duto mag piny.”
Kuom higni 2000 mosekadho nyaka aa nywol mar jawar a pinyni kendo kano romo higni 30 A.D., Yesu nokawo richowa duto. E hike mokwongo ne en higa mane onywolie Yesu. E ndalo go waluongo ni “B.C”. tiende ni kapok onywol Yesu. Kuom kinde manyalo romo higni 2000, osekadho nyaka Yesu ne obiro e piny.
E higa mar 30 bang’ nyuol Yesu, Johana Jabatiso nobatise kendo kinyne, nokok matek kowacho neji ni, “Neuru! Nyarombo mar Nyasaye magolo richo mag piny!” “Neuru!” Ne onyiso ji mondo oyie kuom Yesu, mane okawo richo duto mag piny. Ne otimo neno kuom Yesu mane en nyarombo Nyasaye, kuom jalo mane owarowa kuom richowa duto.
Yesu nokao richo duto mag piny kendo ne oloyo lweny marwa kod richo. Koro ok wan kod richo kendo nikech wuod Nyasaye nokawo richowa duto oko. Johana Jabatiso notimo neno ni Yesu nogolo richowa duto oko, richoni kod maga. “Nobiro nyiso ji wach ler, mondo ji duto oyie nikech wachne” (Johana 1:7).
Ka neon mar Johana onge, ere kaka ne wanyalo ng’eyo ni Yesu nokawo richowa duto? Muma nyisowa ndalo duto ni Yesu nothonwa, to en mana Johana Jabatiso emane otimo neon maler ni Yesu ne ogolo richowa duto.
Richo mag piny rom nade?
Richo duto mag dhano kochakore chakruok nyaka Giko piny.
Ji mang’eny ne otimo neno bang’ tho mar Yesu, mak mana Johana emane otimo neno kapod ongima, kuom adier jopuonre Yesu bende notimo neno kuomwarruok mar Yesu. Ne gitimo neno ni Yesu nokawo richowa richowa duto kendo ni en Jawarwa.
Yesu nogolo richo duto mag piny. Koro jasomo, pod ok isebedo kod higa 100, donge kamano? Yesu nogolo richo duto mag piny ka en kod higni 30. Som ane gorono.
Koro wawachni dhano mokwong e piny ne ochwe higni 4000 manosekalo motelone biro mar Yesu. Kendo koro en mana higni 2000 mosekalo nyaka Yesu bi e piny. Kendo pod ok waseng’eyo ni pinyni biro siko nyaka karang’o, to wach mar adier en ni giko piny to nyaka chop. Nowacho, “An Alpha kod Omega, Chakruok kendo Giko” (Fweny 22:13).
Kuom adier, giko piny biro chopo. Kendo e ndalo mwa dakieni en higa 2002. Kristo nokawo richo mag piny e higa mar 30 bang’ kosenywole, kendo higni 3 kapok otho e Msalaba.
“Neuru! Nyarombo mar Nyasaye magolo richo mag piny!” ne ogolo richo duto mag piny, richo mari to kata richona bende. Higni osekalo 2000 nyaka nywol Yesu e pinyni kendo koro wadakie higni 2000 bang’ ka Yesu nose kawo richo duto mag piny. Pod wadak kawatimo richo odiechieng’ gi odiechieng’ to kata kamano Yesu e Nyarombo mar Nyasaye manogolo richo duto mag piny.
Nwachako timo richo e kinde ma nonywolwa e pinyni. Bende en adier ni nwachako timo richo e kinde ma nonywolwa, koso ok en kamano? -watimo.- wanon ane ndalo duto mag ngimawa. Kochakore nywol marwa nyaka wachopo higni 10, bende watimo richo, koso ok en kamano? -watimo richo.- omiyo, bende richogo noket kuom Yesu koso ooyo? -Noketgi.- nyaka richowa duto noket kuom Yesu, en e jawar marwa. Ka ok en wach ma adier to kare ere kaka en jawar marwa? Richo duto noket kuom Yesu.
Kwa chopo e kind higni 11 nyaka 20, bende watimo richo, koso ok en kamano? Watimo richo kod chunywa kendo e tim marwa…. Kendo mano e gima watimo maber. Osepuonjwa mondo wawe timo richo, to pod wadhi mana nyime kod timo richo nikech mano kitwa.
Nyasaye nyisowa ni richowa duto ne oket kuom Yesu. Ne ong’eyo ni wan koth richo emomiyo ne ogolo richogo ka ndalo pok ochopo.
Kare ngimawa mar pinyni rom nade? We wakawni en higni 70. Kwa riwo richo duto mwatimo kuom higni 70 go duto, iparo ni pek margi nyalo romo nade? Ka oketgi kuom lori madirom tan 8, to wanyalo tiyo kod loche moloyo 100.
Tem ane paro ni richo marom nade mwatimo e ndalo duto mag ngimawa. Bende mago gin richo mag piny, koso ok en kamano? Gin e richo mag piny. Watimo richo kochakore nywol marwa, nyaka wachop higni 10, higni 20 to kata 30.... nyaka chop tho marwa, to richogo duto ne oket e kwan mar richo mag piny mane oket kuom Yesu e batiso mare.
Kuom adier, giko piny biro chopo. Kendo e ndalo mwa dakieni en higa 2002. Kristo nokawo richo mag piny e higa mar 30 bang’ kosenywole, kendo higni 3 kapok otho e Msalaba.
“Neuru! Nyarombo mar Nyasaye magolo richo mag piny!” ne ogolo richo duto mag piny, richo mari to kata richona bende. Higni osekalo 2000 nyaka nywol Yesu e pinyni kendo koro wadakie higni 2000 bang’ ka Yesu nose kawo richo duto mag piny. Pod wadak kawatimo richo odiechieng’ gi odiechieng’ to kata kamano Yesu e Nyarombo mar Nyasaye manogolo richo duto mag piny.
Nwachako timo richo e kinde ma nonywolwa e pinyni. Bende en adier ni nwachako timo richo e kinde ma nonywolwa, koso ok en kamano? -watimo.- wanon ane ndalo duto mag ngimawa. Kochakore nywol marwa nyaka wachopo higni 10, bende watimo richo, koso ok en kamano? -watimo richo.- omiyo, bende richogo noket kuom Yesu koso ooyo? -Noketgi.- nyaka richowa duto noket kuom Yesu, en e jawar marwa. Ka ok en wach ma adier to kare ere kaka en jawar marwa? Richo duto noket kuom Yesu.
Kwa chopo e kind higni 11 nyaka 20, bende watimo richo, koso ok en kamano? Watimo richo kod chunywa kendo e tim marwa…. Kendo mano e gima watimo maber. Osepuonjwa mondo wawe timo richo, to pod wadhi mana nyime kod timo richo nikech mano kitwa.
Nyasaye nyisowa ni richowa duto ne oket kuom Yesu. Ne ong’eyo ni wan koth richo emomiyo ne ogolo richogo ka ndalo pok ochopo.
Kare ngimawa mar pinyni rom nade? We wakawni en higni 70. Kwa riwo richo duto mwatimo kuom higni 70 go duto, iparo ni pek margi nyalo romo nade? Ka oketgi kuom lori madirom tan 8, to wanyalo tiyo kod loche moloyo 100.
Tem ane paro ni richo marom nade mwatimo e ndalo duto mag ngimawa. Bende mago gin richo mag piny, koso ok en kamano? Gin e richo mag piny. Watimo richo kochakore nywol marwa, nyaka wachop higni 10, higni 20 to kata 30.... nyaka chop tho marwa, to richogo duto ne oket e kwan mar richo mag piny mane oket kuom Yesu e batiso mare.
Jawar Mar Dhano, Yesu Kristo
Kar romb richo manade mane Yesu ogolo oko?
Richo duto mag kwerewa, magwa kod magnyikwawa nyaka chop giko piny.
Yesu nyiso wa ni ne obiro e ringruok mondo oluok richo oko duto mag dhano. To Yesu ne ok nyal batissore kende owuon, omiyo Nyasaye ne ooro jaotene ma en Johana mondo otel nyime, en ema ne oyiere mondo obed jachung’ mochung’ne dhano duto. Mama kaka ondiki ni, “Nyinge ne oluongi ni hono, jabura, Nyasaye majateko.” Kende owuon kod riekone owuon kod pache owuon ne ooro jachung’ mar dhano duto motelo, kendo Yesu owuon, ma wuod Nyasaye ne obiro e ringruok mondo ogologo richo duto mar piny. Donge mano en warruok maduong’ mar hono ma Nyasaye owuon emane okelonwa?
Donge mano hono? Koro mana kokalo kuom batiso mane oyudo kuom Johana, ne ogolo richo duto mag dhano e piny duto kendo ne owaro ji duto kuom richo, kane ogure nyadichiel kende moromo ji duto. Ne oresowa duto. Par ane wachno. We ane warang richoni duto misetimo chakre ibed kod higni 20 nyaka 30, 30 nyaka 40, 40 nyaka 60, kata nyaka 70, nyaka 100, to kata richo mag nyithindi. Bende ne orucho richogo duto te, koso ooyo? En adier ni ne oruchogi duto te. En e Yesu Kristo, Jawar mar dhano duto te.
Nyaka aa Johana Jabatiso ket richowa duto te kuom Yesu, kaka chenro mar Nyasaye ne chalo, wanyalo yudo warruok kuom yie kuome. Bende in kaachiel koda pod joricho? Bende richowa duto ne oket kuom Yesu? -koro ok wan joricho kendo nikech richowa duto ne oseket kuom Yesu.-
En ng’ano manyalo thiano ni Yesu ne ok otieko richo duto mag piny? Yesu ne okawo richo duto mag piny. Ne ong’eyo ni pod wabiro bet kawatimo richo, kuom mano nokawo richo duto nyaka mag ndalo mabiro. Ji moko kuomwa pod ok oseromo higni 50, ka jomoko bende pod ok osedak e piny ni kata mana nus mar higni ma Nyasaye ochano negi e pinyni. To wawuoyo kagima wabiro dak e pinyni ndalo duto kendo chieng’.
Ji mang’eny kuomwa odak e pinyni ka gionge kod lokruok moro amora e kit ngimagi. A biro temo mondo a chiw ler mar wachni e yo machielo ka atiyo kod ranyisi mar ngima nyamil mil modak e pi. Nus mar ngima nyamil mil rom nade? Onyalo romo seche apar gariyo 12.
“Yawa ne aromo kod jal moro mane ogoya kod rarundi ma wiye opamore kendo mitiyo go e mako kute! Ng’ani pothka onega, to ng’e niya, ndalo duto mag ngimana pod ok aseromo kod ng’at marach machalo kode.” Nosedak mana seche 12 kende omiyo ne ok onyal ling’ mak oloso. To kata kamano nosedak moloyo nus mar ngimane.
Kochopo saa achiel kata ariyo mar otieno, neo se chopo machiegni kod tho mare, kendo bang’ seche matin, no dhi tho. Moko kuom kutego nyalo dak kuom seche 20, kata seche 21, kendo moko to dak kuom seche 24. Ginyalo loso ewi ngimagi, to ang’o ma wachni puonjowa? Ekinde mwadak e pinyin mawaromo higni 70, kata 80, wanyalo wacho ni, “we miaya nyiero.” Riekogi ok gin gimoro e wang’wa.
Watiuru kod sigana no e tudruok marwa kod Nyasaye. Nyasaye osiko. Odak ndalo duto te. En ema oyiero chakruok kod giko mar piny. Ka odak ndalo duto, tinde ni odak nyaka manyakachieng’ maonge kod gikone. Orangowa koa malo kuma entiere mosiko.
Koro nene okawo richo duto mag piny, nothoe musalaba, kendo ne owacho, “duto oserumo.” Nochiere e ndalo mar adek kendo ne odhi e polo. Koro odak mosiko. Koro, kendo orango piny kong’iyowa duto te.
Ng’at achiel nyalo wacho ni, “osiepna, asetimo richo mang’eny. Kata obedo ni asemana dak kuom higni 20 kende, asetimo richo mang’eny.” “asedak kuom higni 30 kendo asetimo richo mang’eny moloyo. Richona ng’eny gadieri. Ere kaka anyalo bedo maonge kod richo?”
To Nyasaye nyalo wacho gi kama obetie mosiko ni; “weuru miya nyiero. Donge asewari kuom richoni duto, to kata mana richo kwereni kane pod ok osenywoli, to kata richo mag nyikwai mabiro dak bang’ ka isetho.” Ruoth wacho weche go kotenore kod chenro mare mosiko. Bende iyie kod wachno? Bed kod yie mondo ibed kod mich mar warruok miyudo nono. Kendo idonj e piny Ruoth mar polo.
Kik itweri kuom paro mari iwuon, to bed kod yie e weche Nyasaye. “Nikech e kaka owinjore mondo wachop tim makare duto” Nyarombo mar Nyasaye magolo richo duto mag piny, nosechopo tim makare duto. Yesu nokawo richo duto mag piny. Bende ne ogolo richo duto mag piny koso ne ok ogolo? Ne ogolo.
Ang’o mane Yesu owacho mana kapok otho ewi msalaba?
“Duto orumo.”
Yesu nokawo richo duto mag piny e batiso mare, kendo Pontius Pilato nong’adone buch tho e Msalaba.
“Kamano ne gikawo Yesu, migigolo oko koting’o msalape nyaka kama iluongo ni Kar Hanga Wich. dho jo hibrania to luongo kanyo ni Golgotha, Kanyo emane giguree, kaachiel kod ji ariyo mamoko. Yesu emane ogur diere, kang’ato nie bathe konichiel, to moro e bathe komachielo. Pilato nondiko wach modonjnego, moguro ewi musalaba. Nondikoniya: YESU JA NAZARETHE, RUODH JOYAUDI Jo- Yaudi mangeny nosomo wachno, nikech kama nogurie Yesu ne chiegnigi Jerusalem. Bende wachno nondiki e dho Hibrania, gi dho Latin, kod dho Grik” (Johana 19:17-20).
Warang ane gima notimore bang’ ka osegur Yesu e musalaba, “Bang’ mago, ka Yesu ne ong’eyo ni weche duto koro oserumo, ne owacho ni, “Riyo oloya” nowacho kamano mondo ochop weche manie Muma. To agulu ma kong awayo nopong’one ni kanyo. omiyo ne giluto siponj e kong awayono, mi gichwoe kede, eka gitero e dho Yesu mondo onyodhi. Kane Yesu osenyodhe, nowachoni, “Tija duto koro oserumo!” eka nolung’o wiye, moweyo chunye owuok, mi otho” (Johana 19:28-30).
Bang’ kane osemadho kong’awayo makech, ne okok kowacho, “Duto orumo.” Kendo ne okulo wiye mi chunye neo a. Adier ne otho. Yesu Kristo nochier odiechieng’ mar adek kendo ne odum mi odhi e polo.
Wasom buk mar Jo-Hibrania 10:1-9. “To chik Musa oting’o mana kido mar gik mabeyo mabiro, to ok oting’o gigo hie. Misengini ma jodolo timo kaluwore gi Chik gitimo higa ka higa. To mano nyiso ni Chik ok nyal miyo jolemo bed kare chutho, nikech ka dine ni Chik nyalo timo kamano, to misengnigo dowe chuth, nimar ka dine ni Chik nyalo timo kamano, to misengnigo dowe chuth, nimar ka osepwodh jolemo chuth, to richo ok dichak chand parogi kendo. To kar golo richo, to misengni mitimogo paronegi mana richogi higa ka higa, nikech remb ruedhi kod remb diek ok nyal golo richo. Mano osemiyo, kane Yesu kristo obiro e piny, nowacho ni Nyasaye niya, ‘ok misengni kod chiwo ema nidwaro, to ringruok ema iseikona. Misengni miwang’o pep, gi misengni mag golo richo, bende ok imorgo. Omiyo nawacho niya, ‘Era e! A Nyasaye, asebiro mondo atim dwaroni, mana kaka Muma wacho kuoma e Kitap Chik.’ Waneno ni mokwongo Kristo nowacho niya, ‘Misengni gi chiwo, kata misengni miwango pep, gi misengni mag golo richo, ne ok imorgo,’ (kata obedo ni Chik dwaro mondo otimgi kamano). To eka nowacho niya, ‘Era e! A Nyasaye, asebiro mondo atim dwaroni.’ Kamano Yesu kristo ketho yo machon mar chiwo chiayo ka misango, to okelo yo manyien ma ng’ato chiwoe ngimane owuon. Wan to opudhwa nikech Yesu Kristo nochiwo ringre owuon nyadichiel kende, kotimo mana gima ne Nyasaye dwaro.”
Warruok Mosiko
Ere kaka wanyalo loyo Mar richo mapile pile bang’ kawaseyie kuom Kristo?
Kwa fwenyo ni Yesu nose rucho oko richo duto eyor batiso mare.
Chik, eyo machielo, okange mag chiwo misango, ne gin tipo mag gik mabeyo mabiro. Misango mag Muma Machon, mag diek, kod rombe nofwenyonwa ni Yesu Kristo biro biro kendo kawo richo magwa eyo machal kamano mondo oruch oko richowa duto.
Ji duto mag Muma Machon, kaka Daudi, Ibrahim, kod jomoko duto nong’eyo kendo noyie kod gima misango notimo ekit ngimagi. Misango nofwenyo ni Mesia, Kristo (Kristo tiende ni, ‘Ruoth mowir’) biro biro e odiechieng’moro mondo oluk oko richogi duto. Negiyie kuom warruok margi kendo no wargi kuomYie.
Chik ne en tipo mar gigo mabeyo mane biro. Chiwo misengni ne richogi odiechieng’ go odiechieng’, higa ka higa ne ok nyal waro gi chuth. Omiyo koro, misango moromo kendo mosiko, maonge mbala, maen wuod Nyasaye ne nyaka bi e piny.
Yesu nowacho ni obiro mondo otim dwach wuon mare, kaka ondiki e kitabu, ma wuoyo kuome. “kendo nawach,” “ne asebiro, mondo atim dwaroni, a Nyasaye. Nyasaye ketho mano machon mondo olos mano manyien.” Owarwa kuom richowa nikech Yesu Kristo nogolo richowa duto, kaka ondiki e Muma Machon kendo nikech wayie kuome.
Wasom buk mar Hibrania 10:10. “Wan to opudhwa nikech Yesu Kristo nochiwo ringre owuon nyadichiel kende, kotimo mana gima ne Nyasaye dwaro.”
Kuom mano wan bende wanyalo yudo puodhruok kuom chiwo mar ringre Kristo Yesu mana nyadichiel kende. Bende osepwodhwa koso podi? -osepwodhwa.-
Ang’o ma wachni nyisowa? Nyasaye wuoro nooro wuode owuon kendo ne oketo richowa duto kuome eyor batiso. Ne ong’adone bura nyadichiel kende e Msalaba. Omiyo, ne owarowa duto kuom sand mar richo mane wantiere. Mano ne en dwaro mar Nyasaye.
Mondo oreswa, Yesu ne ochiwore owuon kaka misango mosiko, nyadichiel kende, mondo opwodhwa nikech Yesu nochiwore owuon ne richowa duto kendo no thonwa mondo kik ongadnwa bura.
Misango mar Muma Machon ne ichiwo e odiechieng’ godichieng’ nikech odiechieng’ ne dwaro misango mare owuon mar weyo richo.
Weche Mofweny Kod Roho Kuom Yesu E Luoko Tiend Petro
Bende nitiere richo moko Maowinjore walame alamo Mar lokruok?
Ooyo.
E buk mar Johana 13 nitiere sigand Yesu manyisowa ni Yesu oluoko tiend Petro. Ne oluoko tiend Petro mondo onyisgo Petro ni Petro biro timo richo e ndalo mabiro kendo mondo opuonje go kata richogo bende osetieko duto. Yesu ne ong’eyo ni Petro biro timo richo endalo mabiro, omiyo ne olo pi e basin kendo oluko tiende.
Petro notemo tamore, to Yesu nodwoke niya, “gima atimo inikia koro, ning’e bang’e.” Tiend wachno en, “ibiro timo richo kendo bang’ ma. Ibiro kweda kendo timo richobang’ kaseluoko richoni duto. Ibiro timo richo kata bang’ kase chier. Omiyo, aluoko tiendi mondo asiem jachien mondo kik otemi nikech aselwoko richoni mag ndalo mabiro.”
Bende iparo Yesu noluoko tiend Petro ni mondo onyiswago ni nyaka wahul richowa pile pile? Ooyo. Kochuno ni nyaka wahul richowa pile pile eka warwa, mano nyiso ni Yesu de ok okao richowa duto oko nyadichiel kende.
To Yesu nowacho ni, osepwodhu dichel kende. Kochuno ni nyaka wahul richowa pile pile, kare pod wanyalo dok chien endalo mag Muma Machon. Kare ere ng’ama nyalo bedo kare? Kare ere ng’at minyal war chuth? Kata ka wayie kuom Nyasaye ere ng’at manyalo dak maonge kod richo?
Ka ipwodhowa kawatimo richo, kare mano nyiso ni watimo richo mana mar koyiem pile pile, koso ere kaka wanyalo kwayo ng’wono kuom richo ka richo mwatimo? Ere kaka wanyalo bedo joma ok chwanyre kendo chandre e odiechieng’ godiechieng’ ne warruok marwa? Ka piny ochopo odhiambo to wiwa osewil kod richowa mwatimo eseche mag okinyi, kendo richo go mwatimo e otieno manyoro wiwa osewil godo. Ok en gima yot mondo wapar richowa duto kendo wafulgi duto te.
Omiyo Yesu ne obatis dichiel kendo nochiwore nyadichiel e musalaba mondo opwodhwa duto nyadichiel. Bende inyalo winjo wachno? Ne owarowa kuom richowa duto nyadichiel kende. Ok warwa eseche duto mwalokore.
Ose warwa kuom richowa duto kawayie ni Yesu nogolo richowa duto oko, richoni kod richona bende.
“Jodolo duto mag jo-Yahudi chung’katiyo tich lemo odiechieng’, kendo ginwoyo mana misengni ma gitimo pile, ma ok nyal golo richo kata matin. Kristo to notimo misango achiel kende mar golo richo, moromo nyaka chieng’, mi obet e bad Nyasaye korachwich mana kaka Muma wacho. Chakre kindeno orito nyaka Nyasaye ket wasike bed raten tiende. Osemiyo joma opwodhi kamano odoko joma long’o chuth nyaka chieng’kuom misango achiel mane otimono. Roho Maler bende nyisowa ni mano en adier. Mokwongo owacho niya, “singruok ma ana tim kodgi bang’ ndalogo ema: an ket chikna e chunygi, kendo anandikgi e parogi. An Ruoth Nyasaye ema awacho kamano.” To omedo wacho niya, “oknachak apar richogi kod kethogi ngang’.” To ka richo osewe, to misango mar golo richo onge gi tich.” (Jo-Hibrania 10:11-18).
Ang’o ma wachni nyisowa, “To ka richo osewe” e sura mar 18 mamalo no? Tiende ni, richo owuon, richo moro amora, ne oruch oko chuth maonge yiero. Nyasye oserucho giduto te oko chuth kendo oseweyonwa duto. Bende iyie kod wachni? “To ka richo osewe, to misango mar golo richo onge gi tich.”
Koro we aket wechego eyo machiek. Ka Johana Jabatiso da oketo lwetene kuom Yesu, eyo machielo kadine ok obatiso Yesu, bende de wayudo warruok? Ooyo, de ok wayudo warruok. Waparuru weche mosekadho. Ka Yesu ne ok oyiero Johana Jabatiso mondo obed jachung’ mar dhano duto, kendo keto richowa duto kuome, be dikoro oluok richowa duto? Mano de ok otimore.
Chike Nyasaye duto te ber. Kendo gi long’o. Ne ok onyal wacho awacha ni en Jawar marwa kendo ni ne okawo richowa duto te oko. Ne nyaka ogol richowa duto te oko eyo manenore malong’o. Ang’o momiyo Yesu, ma en Nyasaye ne obiro irwa e ringruok? Ne obiro mondo okaw richo duto mag dhano oko eyor batiso mare. Yesu ne ong’eyo ni richo duto man e chunywa kod ringrewa ne ok nyal ruch oko makmana kobiro e ringruok mondo ochiwre kaka misango mosiko.
Ka Yesu ne ok obatisi, richowa dikoro pod odng’. Ka de ogure maok okawo oko richowa mokwongo, to tho mare de obedo kayiem nono. Bende tho mare de ok okonyowa. Tho mare de obedo maonge kod ohala.
Koro kane ochako yalo mare e lela kaen kod higni 30, ne odhi ir Johana Jabatiso e aora Jordan mondo obatise. Ne ochako yalo e lela kaen kod higa 30 kendo ne otieko yalone ka oromo higa 33. Ka en jahiga 30 nodhi ir Johana Jabatiso mondo obatise. “yiena koroni, nikech owinjore mondo watim tim makare mondo ji duto oyud warruok kendo oketgi kare. En e gima owinjore mondo watim. Koro, yie ibatisa.” Ee mano en adier, Yesu Kristo ne obatisi mondo owar ji duto.
Chakre Yesu kaw richowa dutote e batisone, kendo nikech Johana Jabatiso noketo richowa duto kuome, Nyasaye owuon ne oloko wang’e ka oa kuome esechego mane Yesu tho e Msalaba. Kata obedo ni Yesu ne en wuode achiel kende mamiderma, ne nyaka ochiwe kaka misango.
Nyasye en hera, to podne nyaka owe wuode mondo otho. Omiyo kuom seche adek, mudho no imo piny duto. Yesu noywak matek kapok otho, “Eloi, Eloi, Lama Sabakthani?” tiende en, “Nyasacha, Nyasacha Iweya nang’o?” Yesu ne oting’o richowa duto kendo ne ong’adne bura malich mar tho e musalaba ne wan. Omiyo ne owaro wa duto. Ka onge batiso mar Yesu, to tho mare dobedo kayiem nono.
In jaricho koso ng’at makare?
An ng’at makare maonge kod richo e chunye.
Ka Yesu ne nyalo tho e Msalaba kaok okawo richowa duto oko eyor batiso mare, to tho ne ok nyal kelonwa warruok. Mondo Yesu ne warwa eyo maler, ne oyudo batiso kuom Johana Jabatiso, mane en jachung’ mar dhano duto, kendo nong’adne bura mar tho e Msalaba mondo ji duto ma oyie kuome oyud warruok.
Omiyo, Chakre ndalo Johana Jabatiso nyala chil kawuono, ji osebedo kadwaro donjo e Piny Ruoth polo kod teko. Nikech Johana Jabatiso noketo richowa duto kuom Yesu, richowa oseruch oko. Koro wan duto te wanyalo mana luongo Nyasaye ni wuonwa, kendo wadonjo e Piny Roudh Polo kod chir.
E buk mar Jo-Hibrania 10:18 “To ka richo osewe, to misango mar golo richo onge gi tich.” Bende pod in jaricho? Ka Yesu koro osechulo gopi duto, bin pod in kod gowi mar richo mowinjore ichul?
Ne nitie ng’ato moro ma jamer, kendo mer mare nomiyo obedo kod gop ji mang’eny. Eka odiechieng’ moro, wuode noyudo pesa mang’eny, kendo nochulo gope duto ma wuon mare. Wuon mare nodong’ kaonge kod gop ng’ato, omiyo koro ne oluoro jogo mane en kod gopegi chon.
Mae gima Yesu notimonwa. Nochudo mang’eny moloyo gope richo duto mane wan go. Ok richo mag ngimawa kende to kata richo mag piny duto. Richogo duto ne oket kuom Yesu e kinde mane obatise. Koro bende pod in jaricho sani? Ooyo, ok in jaricho.
De wang’eyo Injili no mar warruok e thuolo mar chakruok, mano kaka dobedo mayot manade mondo wayie kuom Yesu Kristo. To kaka ochalno, owinjore kagima nyien ma ji mang’eny nene kod bwok.
To ma ok en gima nyien. En gino mane nitiere chakre chuech mar dhano. En mana ni ne ok wang’eyo e kinde go mosekadho. Injili mar Pi kod Roho osebedo kanitiere endiko kendo osebedo kod ohala. Osebedo ndalo duto. Ne ondike e Muma kapod ok osenywoli kata mana an. Osebedo kochakore chwech mar piny.
Injili Mar Warruok Mosiko
Ang’o mowinjore watim e wang’Nyasaye?
Nyaka wayie kod injili mar warruok mosiko.
Yesu Kristo manoluoko richowa duto notimo mano kata kapod ok onywoli kata mana an. Nokawo richowa richowa duto oko. Bin pod in kod richo? -Ooyo- to koro kuom richo ni mag ndalo mabiro? Gin bende ne gin ei richo duto mag piny.
Waweuru richo mag ndalo mabiro sani. Richo duto mwasetimo nyaka thuloni duto ne oriw ei richo mag piny. Donge en kamano? Richo go duto bende noketi kuom Yesu koso? Ee, duto ne oket kuome.
Koro bende richogo mag ndalo mabiro bende ne oket kuom Yesu? Ee ne okawogi duto te maonge yiero. Ok oseweye kata mana richo achiel maok okawo. Injili nyisowa mondo wayie kod chunywa duto te ni Yesu nogolo richowa duto te nyadichiel kendo ne ochulo gi duto.
“Chakruok mar Injili mar Yesu Kristo wuod Nyasaye” (Mariko 1:1). Injili mar polo en wach maber mar mor. Ne openjowa, “ne akawo richou duto oko. Bende an Jawar maru. Bende uyie kuoma?” kuom oganda ji mang’eny maok nyal kwan, mana matin kende ema osedwokeke ni, “Adier, ayie. Ayie kod kaka iwacho. ne en gima yot mondo awinji mapiyo.” Godo mahulo Yie mar gi kamano, bedo makare mana kaka Ibrahim.
To jomoko ne owacho, “ok anyal yie kod wachno. Wachno en gima nyien kendo ma wendo ne an.”
Eka, nopenjo, “Nyisa uru, bende ne agolo richou duto te, koso?”
“Ne opuonja ni ne ikawo mana richona maka kwaro, to ok richona mapile.”
“Aneno ka ok unyal bedo kod yie kuom gima anyisou. Nyaka koro udhi e mach nikech aonge kod wach ma anyalo wachonu.”
Yie kuom warruok mare moromo chuth osewarowa.
Ji duto ma pod omoko kuom richo margi biro mana dhi e mach. Nikech mano e yiero margi.
Injili mar warruok chalre kod neno mane Johana Jabatiso otimo. Nyaka Yesu luok richowa duto eyor batisone mane Johana Jabatiso otisego ka iketowa bedo joma kare.
Jaote Paulo bende ne owuoyo mang’eny kuom batiso mar Yesu e barupe ne. E Galatia 3:27. “Nikech un duto ne obatisu kuom Kristo, userwako Kristo.” “mondo obatisi kuom Kristo,” tiende ni wan e riwruok kod Kristo ka wayie batiso mare. Ka Yesu ne obatisi, richowa duto ne Johana Jabatiso oketo kuome, kendo ne oluko richowa duto te.
Ebuk mar 1 Petro 3:21, “Pigno en ranyisi mar batiso, makoro resou sani. Batiso ok en golo chilo kuom ringruok, to en singruok motim ne Nyasaye gi chuny maler. Oresou nikech chier mar Kristo.”
Mana jogo moyie kuom neon mar Johana Jabatiso, batiso mar Yesu kod rembe ewi Msalaba eman kod ng’uono moa malo.
Yud batiso mar Yesu kaka ranyisi mar warruok e chunyi mondo owari.
